کلام ایام – ۲۵۱، شکوه بزرگترین مصیبت تاریخ

بخش دوم601569630

کلیات

*دو پناهگاه امن در روی زمین از طرف خداوند.

*با رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- یکی از دو پناهگاه الهی برچیده شد.

*آیا امکان برقراری مرتبه ای از آن پناهگاه رفع شده وجود دارد؟!

*انسان در چه صورتی محبوب خداوند قرار می گیرد؟!

*توصیف رفتاری از رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- در کلام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام).

*رفتاری از پیامبر اکرم- صلّی الله علیه و آله و سلّم- که در بین پیامبران عمومیّت داشت.

*منظور از «عَلَم قائم» یعنی پرچم برافراشته توسط رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- چیست؟!

*دو نهر عظیم با جریان دائمی.

*علاوه بر سنگینی مصیبت رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- شکوه و عظمت آن هم باید مورد توجه قرار بگیرد.

*حادثه رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- دو نوع اثر و ثمر در عالم به وجود آورد.

*درخت تنومند پرثمر قرآن مجید صورتی و مرتبه ای از «شجره طوبی» است که در دنیا استقرار یافته است.

*رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- برای استقرار نظام دین خدا، عزیزترین و محبوبترین شخصیت های پرورش یافته در مکتب خود را فدا کرد.

*شخصیت های مشمول «آیه مباهله» ]یا ابتهال[ از خاندان رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم).

*حوادث آخرین ماه های عمر مبارک رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم).

*جریان «غدیر خم» و رفتار خاص رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- در تبلیغ رسالت پروردگار عالمیان.

* * * * * * * * * *

در بخش قبلی این مقاله بحث منتهی شد به ذکر و توضیح نکاتی از حادثه رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و ارتباط آن با مسلمین و وظایف آن ها! در این بخش نکات دیگری از آن موضوع را متذکر می شویم.

۴-با رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- پناهگاه امنی که خداوند از ناحیه حضور رسول گرامی خود در بین مردم، به وجود آورده بود تعطیل شد و باصطلاح فعالیت آن متوقف شد.اما پناهگاه دیگر برقرار است و انسان ها می توانند با ورود و اقامت در فضای آن هم، از عذاب خدا در امان باشند.

بطوریکه امام امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- در کلام شریف خود متذکر این موضوع شده است. در کتاب شریف نهج البلاغه آمده است:

«حَكَى عَنْهُ أَبُو جَعْفَر مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيّ الْبَاقِرُ(عليهما السلام) أَنَّهُ قَالَ: كَانَ فِي الاْرْضِ أَمَانَانِ مِنْ عَذَابِ اللَّهِ، وَقَدْ رُفِعَ أَحَدُهُمَا، فَدُونَكُمُ الاْخَرَ فَتَمَسَّكُوا بِهِ: أَمَّا الاْمَانُ الَّذِي رُفِعَ فَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله و سلّم وَأَمَّا الاْمَانُ الْبَاقِي فَالاْسْتِغْفَارُ» (۱) یعنی:ابو جعفر محمد بن علی باقر (علیهما السلام) از امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ نقل کرده است که فرمود: در روی زمین دو امان (پناهگاه) از عذاب خدا بود(۲)  که یکی از آنها برداشته شد و به دومی روی بیاورید و به آن تمسک بجوئید،اما امانی که برداشته شد[و به آسمان رفت] رسول خدا بود صلّی الله علیه و آله و سلّم اما امان باقی «استغفار» است. مراد این است که با استغفار زیاد و مستمر می توانید در آن پناهگاه وارد شوید و  از عذاب خداوند و بلاها در امان باشید.

اما لازم به تذکر است که با وجود رفعت و برداشته شدن آن پناهگاهی که از ناحیه  حضور و سکونت رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ در روی زمین به وجود آمده بود، امکان برقراری مرتبه ای از همان پناهگاه در فضای جامعه دینی وجود دارد و آن در صورتی است که سیره شریف آن حضرت در یک جامعه به جریان بیافتد و مورد توجه قرار بگیرد و به سفارشات و دستورات او عمل شود.

یعنی پیروان دین توحیدی و ایمان آورنده ها به رسالت و نبوت آن حضرت و دوستداران او می توانند از ناحیه توجه به سیره شریف او و آشنائی با آموزش های او و پیروی از او درمقام عمل، مشمول رحمت و برکات خاصی از طرف پروردگار عالمیان قرار بگیرند. بطوریکه خداوند فرمود:

«قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ » (آل عمران/۳۱) یعنی: بگو [ای پیامبر] اگر خدا را دوست می دارید، از من پیروی کنید تا خدا هم شما را دوست بدارد و گناهان شما را  مورد غفران قرار دهد و خدا غفور و رحیم است.

پس طبعاً وقتی انسان مورد محبت خداوند و غفران او قرار بگیرد از  عذاب او و از بلاهای  سنگین در امان خواهد بود. همچنین اگر در یک جامعه پیروی از رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و مجموعاً سیره مبارک آن حضرت برقرار شود، طبعاً آن جامعه محل نزول رحمت و برکات فراوان خداوند خواهد بود.

۵ـ در کلام امیر المؤمنین علی ـ علیه السلام ـ که قبلاً ذکر شد، (۳) اشاراتی بود به رفتاری از رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در امر هدایت انسانها و آن عبارت است از تعیین جانشین برای خود و موضوع استمرار رهبری آسمانی ! و فرمود:

«وَ خَلَّفَ فِيكُمْ مَا خَلَّفَتِ الْأَنْبِيَاءُ فِي أُمَمِهَا إِذْ لَمْ يَتْرُكُوهُمْ هَمَلًا بِغَيْرِ طَرِيقٍ وَاضِحٍ وَ لَا عَلَمٍ قَائِمٍ» یعنی: او باقی گذاشت [و تعیین کرد] در بین شما آنچه را که پیامبران در بین امت های خود معین کرده و باقی گذاشته بودند، وقتی که آنها را مهمل و بدون هموار کردن راهی و نشان دادن آن و بدون نصب پرچم آشکاری ترک نکردند.

مراد این است که همه پیامبران خدا برای زمان  بعد از  رحلت خود جانشینی تعیین کردند و او را به مردم معرفی کردند و مردم را سرگردان و بدون راهنما و جاده هموار شده ترک نکردند واین سنت عمومی پیامبران خدا بود، طبعاً وجود مبارک رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ هم این سنت شریف حکیمانه را در زندگی خود به کار می برد و به اقتضای  همین سنت عمومی پیامبران او هم جانشینانی برای خود تعیین کرد و آنها را به مردم معرفی فرمود!  و آن نماینده ها و جانشینان و پرچم های بر افراشته برای هدایت انسانها به راههای زندگی بودند

طبعاً مراد از « عَلَم قائم » یعنی پرچم بر افراشته، «عترت طاهره» و امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ می باشند که اولین آنها وجود مبارک خود امیر المؤمنین علی ـ علیه السلام است.

۶ـ امام ـ علیه السلام ـ بعد از این عبارت ذکری از قرآن مجید و اوصافی از آن به میان آورده و انسانها را به آشنائی با آن و بهره برداری از علوم آن توصیه فرموده است.

در این کلام از اوصاف ذکر شده برای قرآن مجید بطور ضمنی و از احادیث دیگر بطور صریح بر می آید که انسانها برای استفاده کامل از علوم متمرکز در کتاب آسمانی ، احتیاج به جانشینان حقیقی رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله وسلّم ـ و ائمه اهل بیت ـ علیهم السلام دارند.آنانکه معلمان آسمانی قرآن مجید بودند و از ناحیه علم مخصوص مقام «امامت» معارف و معانی فراوانی از کتاب آسمانی استخراج کرده و به انسان ها عرضه کردند. آنانکه دارای فضائل و کمالات و علوم وجود مبارک رسول اکرم- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و همه پیامبران خدا- علیهم السلام- بودند، و مراتبی از علوم و فضائل اخلاقی آن ها از طریق سخنان و رفتارها و مجموعاً در سیره شریف آن ها منتشر شده و مراتب دیگری بصورت متمرکز در همان سخنان و رفتارها قرار دارد و می شود آن جواهرات قدسی را از همان منابع کشف و استخراج کرد!

دو نهر عظیم با جریان دائمی

محور اصلی بحث در این مقالات تا اینجا موضوع رحلت رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و عظمت و سنگینی این مصیبت بود، اما شکوه و جلال این حادثه هم لازم است مورد توجه و بهره برداری متناسب با موقعیت آن قرار بگیرد، یعنی این حادثه بسیار حزن انگیز از جهت فقدان خاتم پیامبران، حضرت محمد- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و رحلت او از عالم دنیا و قطع رحمت خاصه خداوند از نوع نبوت و ارسال اخبار آسمانی، از جهات دیگری دارای شکوه و جلال و عظمت خاص و متضمّن برکات عظیمی است، البته نه از ناحیه رحلت آن حضرت، بلکه از ناحیه فعالیت های گسترده و رفتارها و خُلق عظیم آن بزرگوار و ارزش وجودی و جاذبه های دو امانت گرانبهائی که از خود به یادگار گذاشت.

حادثه رحلت آن وجود قدسی دو نوع اثر و ثمر در عالم به وجود آورد که نوعی از آن برای عالم انسانیت بود و نوع دیگر برای شخص آن حضرت! اما آن نوعی که برای انسان ها بود، عبارت است از آوردن همه معارف و علوم دین توحیدی برای انسان ها و به ثمر رساندن آن درخت تنومند عظیم که با اراده خاص پروردگار عالمیان کاشته شده بود و بوسیله همه پیامبران آبیاری شد و رشد کرد و سرانجام توسط آخرین شخصیت از آن سلسله جلیله طیّبه به ثمردهی کامل رسید! و آن درخت عظیم همان صورت حقیقی دین توحیدی است و مرتبه ای از همان «شجره طوبی» می باشد که در بهشت استقرار یافته و شاخه های آن به تمام خانه های اهل بهشت امتداد خواهد یافت.(۴)

کلام ایام ـ 277، شعبان المعظم ماه رحمت و رضوان خدا
بخوانید

رسول کریم پروردگار عالمیان در طول دوره رسالت و نبوت خود در جریان یک جهاد گسترده و مستمر، چه جهاد علمی و فرهنگی و چه جهاد از نوع جنگ دفاعی، موفق شد صورت کامل دین توحیدی و آخرین کتاب آسمانی یعنی قرآن مجید را که مشتمل بر تمام معارف آن است در روی زمین مستقر کند و تمام تلاش های دشمنان خدا را در جهت از بین بردن آن در هم بریزد. او وجود خود را سپری برای دین خدا و کتاب آسمانی آن قرار داد و مقابل همه حملات دشمنان عنود و جاهل و تبهکار ایستاد و آن ها را دفع کرد.

رفتارهای آن حضرت در ارائه و عرضه صورت باشکوه و زیبای دین خدا و همچنین در جهت دفاع از آن و جلوگیری از عرضه صورت های تقلّبی از آن از ناحیه دشمنان و مخالفان بسیار موفقیت آمیز بود،! آن حضرت علاوه بر تلاش طاقت فرسای شبانه روزی بیست و سه ساله خود و تحمل درد و رنج ها و مشقّت های طولانی، عزیزترین و محبوبترین پرورش یافته های مکتب خود را هم در راه دفاع از دین خدا و استقرار ارکان آن فدا کرد که در رأس آن ها عموی گرامی خود حضرت حمزه و عموی دیگر خود عبیدة بن الحارث و پسر عموی فداکار خود جناب جعفر طیّار قرار داشتند.

اما نقش فداکاری های محبوبترین شخصیت از همراهان او در همه حوادث سهمگین و همه میدان های جهاد و برترین محصول نبوت و رسالت او یعنی امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- خارج از حدّ توصیف و ارزیابی است و شهادت او  در راه دفاع از دین خدا در زمانی بعد از رحلت رسول الله واقع شد.

جاذبه های علمی و اخلاقی و زیبائی های قرآن مجید در رفتارهای شکوهمند رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و با تلاش های فراوان خستگی ناپذیر و تحمل محرومیت های زیاد به جهانیان عرضه شد و قلوب انسان ها را بسوی خود جذب کرد.

جهت دیگر از ثمرات و آثار و نتایج فعالیت های آن حضرت در مقام رسالت و نبوت ایجاد زمینه رهبری مستمر آسمانی برای انسان ها بود! بطوریکه رحلت شخص آن بزرگوار مانعی در سر راه آن جریان مبارک نشود و آن عبارت بود از پرورش شخصیتی که واجد کمالات و علم و قدرت مدیریت شخص رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و تمام فضائل آن حضرت جز عنوان «نبوت» بود! شخصیتی که پروردگار عالمیان طبق اشاره ای در کلام خود و توضیح و تفسیر رسول گرامی خود، او را «نَفس رسول الله» صلّی الله علیه و آله و سلّم- نامیده است و آن کلام مشهور است به «آیه مباهله» یا ابتهال، بطوریکه فرمود:

«فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ» (آل عمران/۶۱) در این آیه کریمه خداوند بطور ضمنی امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- را نَفس رسول الله نامیده، چون از مردان، جز خود آن حضرت و شخص امیرالمؤمنین علی (صلوات الله و سلامه علیهما و آلهما) شخص دیگری حضور نداشت. یعنی: رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- غیر از حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا- سلام الله علیها- تنها مصداق کلمه «نساءنا» و حسنین- علیهما السلام- دو مصداق «ابناءنا» فقط امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- را بعنوان مصداق «انفسنا» همراه خود آورده بود.(۵) و این جریان از مسلّمات تاریخ صدر اسلام است و علاوه بر عموم مورّخان شیعه، علمای اهل سنت هم به آن تصریح و اعتراف کرده اند.

در آخرین ماههای عمر مبارک رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- جریان «غدیر» واقع شد و در آن جریان آن وجود مبارک، امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- را با صراحتی آشکار در بین گروه عظیمی از مسلمین که همراه آن حضرت از سفر حج برمی گشتند، بعنوان وصیّ و جانشین (خلیفه) خود معرفی فرمود و اظهار کرد که این انتخاب از طرف خداوند- عزّوجلّ- انجام گرفته و او مأموریت یافته برای رساندن آشکار آن به مردم و دستور داد که همراهان او و حاضران، آن خبر را به اطلاع عموم مردم در بلاد خود برسانند. پروردگار عالمیان آن جریان یعنی مراسم معرفی امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- به مقام جانشینی رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- و مقام امامت را «اکمال دین» و «اتمام نعمت» خود تلقّی کرد. بطوریکه فرمود:

«الْيوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (المائدة/۳) در جریان غدیر طبق دستور رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- عموم همراهان و حاضران با امیرالمؤمنین علی- علیه السلام- بعنوان جانشین آن حضرت و مولا و سرپرست مسلمین بیعت کردند و لقب «امیرالمؤمنین» از همان روز درباره او به جریان افتاد.

پس رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- با نصرت پروردگار عالمیان و از ناحیه اراده قطعیه او و تلاش های عظیم مستمر در طول دوره رسالت و نبوت خود توانست دو جریان عظیمی از رحمت و برکات خداوند را بمنزله دو نهر عظیم مواج در فضای زندگی انسان ها برقرار کند، آن هم جریان دائمی قطع نشدنی و آن ها عبارتند از:

۱-کلام خداوند که متضمّن علوم و معارف و ثمرات بی پایانی است.

۲-اهل بیت عصمت و طهارت یعنی رهبران آسمانی با علم متّصل به علم خداوند و شخصیتی قدسی و جاذبه های اخلاقی اختصاصی.

اما بجهت اینکه هم به پایان رسیدن جریان نزول قرآن مجید و هم معرفی جانشین حقیقی رسول خدا و جانشینان معصوم بعدی در ماه های آخر عمر مبارک آن حضرت تحقّق یافت(۶) و بعد از مدت کوتاهی حادثه حزن انگیز و مصیبت عظیم رحلت آن بزرگوار واقع شد، می توانیم رحلت او را «شکوه بزرگترین مصیبت تاریخ» بنامیم.

الیاس کلانتری

۱۳۹۷/۸/۲۲

پاورقی ها:

۱ـ نهج البلاغه، حکمت ۸۸

۲ـ عذاب خداوند نتیجه طبیعی اعمال خلاف انسان است و خداوند دوست ندارد که بنده او گناه کند و مشمول عذاب قرار بگیرد و قرار دادن امان از طرف خود هم دلیلی بر صحت این نظریه است.

۳ـ نهج البلاغه، خطبه اول، بحث رحلت رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ که فرمود:  «ثم اختار سبحانه محمد صلی الله علیه و سلم لقاءه»

۴-شجره طوبی طبق آنچه از احادیث متعدد برمی آید، درختی است در بهشت که اصل آن در خانه رسول خدا و امیرالمؤمنین علی- صلوات الله و سلامه علیهما و آلهما- قرار خواهد داشت و شاخه های آن به تمام خانه های اهل بهشت امتداد خواهد یافت و در روی شاخه های آن درخت طعام ها و لباس های مورد علاقه اهل بهشت خواهد رویید. نقل شده است که شخصی به رسول خدا- صلّی الله علیه و آله و سلّم- عرض کرد: شما یک وقت فرمودید که اصل «درخت طوبی» در بهشت در منزل خود شما خواهد بود و اکنون می فرمایید در خانه علی بن ابیطالب علیه السلام خواهد بود! آن حضرت فرمود: خانه من و علی در بهشت یکی است.  (سلام الله علیهما)

۵-جریان مباهله پیامبر اکرم- صلّی الله علیه و آله و سلّم- با علمای مسیحی، نجران در منابع تاریخی و در تفاسیر قرآن ذیل آیه ۶۱ از سوره آل عمران و کتاب های سیره آن حضرت ذکر شده است. پیشنهاد مباهله (ابتهال) به دستور خداوند از طرف رسول گرامی- صلّی الله علیه و آله و سلّم- مطرح شد و علمای مسیحی ابتداءً آن را پذیرفتند و آمادگی خود را اعلام کردند. اما وقتی که بنا بود آن جریان انجام یابد آن ها نگران شدند و  انصراف و عقب نشینی خود را اعلام کردند.

۶-موضوع اعلام جانشینی امیرالمؤمنین علی نسبت به پیامبر اکرم- صلوات الله و سلامه علیهما- اختصاصی به حادثه غدیر و آخرین ماههای عمر آن حضرت نداشت و قبلاً هم چند بار و بطور مکرّر این موضوع اعلام شده بود. اما در جریان غدیر این رسالت الهیّه تحقّق آشکار در حدّ تبلیغ در سطح جامعه دینی را پیدا کرد.

 

برچسب ها
دکمه بازگشت به بالا
بستن