کلام ایام تاریخی ـ ۵۴۶، ماه رجب و روزهای پرفضیلت و تاریخی آن

(بخش چهارم)*

در شماره قبلی  کلامی از امام امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ مورد بحث قرار گرفت و متذکر نکاتی در تفسیر و شرح بخشی از آن شدیم و شرح و تفسیر نکات دیگری از آن به این بخش موکول شد. امام علیه السلام در بخش دیگری از کلام شریف فرمود:

« أَلاَ عَامِلٌ لِنَفْسِهِ قَبْلَ یَوْمِ بُؤْسِهِ » ذکر و توضیح دو نکته در این بخش از کلام مبارک ضروری است و آن دو عبارتند از:

۱ـ معنی «نفس» دراین کلام

۲ـ مراد از کار کردن برای نفس خود.

شرح و توضیح این دو نکته را هم در ادامه نکات قبلی می آوریم:

دهم: کلمه « نفس» دارای چند معنا می باشد و در این کلام شریف مراد از آن «خود» انسان و به بیان دیگر «خود حقیقی انسان» است. این معنی از کلمه نفس مقابل «خود طبیعی» قرار می گیرد. مراد از خود طبیعی بُعد جسمانی انسان است.

کلمه نفس به «روح» انسان هم گفته می شود. در این معنی روح مقابل جسم قرار می گیرد که در انسان و سایر جانداران منشأ حیات جسمانی می باشد. پس به «روح انسان» هم که مقابل جسم قرار می گیرد «نفس» گفته می شود. بطوریکه درکلام خدا گفته شده:

« اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا » (الزمر/۴۲) یعنی: الله نفس (روح) ها را در وقت موت (مرگ و انتقال به عالم آخرت) دریافت می کند و کسی که نمرده [ وقت موت او نرسیده] در وقت خواب آن.

مراد این است که خدای سبحان در وقت رحلت انسان روحهای انسانها را بازپس می گیرد و از بدنهای آنها جدا می کند و آنها را بطورکامل دریافت می کند و همچنین نفس های انسانها را در وقت خواب از بدن آنها جدا می کند.

در ادامه آیه کریمه می فرماید:

« فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَىٰ عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَىٰ إِلَىٰ أَجَلٍ مُسَمًّى » یعنی: پس نگاه می دارد آن [روح] را که مرگ را برای آن [اراده و] مقدّر فرموده و دیگری را [که زمان مرگ آن نرسیده] بازپس می فرستد تا زمانی که معین و مقدر شده است.

ما بارها در مقالات قبلی متذکر شده ایم که در وجود انسان دو نوع حیات برقرار می شود که با یکدیگر ارتباط دارند و آن دو با یکدیگر حیات انسان را تشکیل می دهند و آن دو عبارتند از:

حیات جانداری

حیات انسانی

این دو نوع از حیات از دو نوع نفس (روح) به وجود می آید که عبارتند از: «روح یا نفس جانداری» و «روح یا نفس انسانی»

در این نوشتار ما وارد بحث درباره «نفس نباتی» نمی شویم که در نباتات و جانداران و انسانها برقرار می شود. همچنین درباره این موضوع که آیا در وجود انسان نفس همان روح است و هردو دارای یک معنای واحد است و یا روح حقیقتی جدا از نفس می باشد و اینکه وجود انسان از سه عامل و حقیقت تشکیل می یابد که آنها عبارتند از: جسم  و نفس و روح. اما در هر صورت کلمه «نفس» به روح انسان هم به معنی عرفی اطلاق می شود، و در این زمینه قبلاً هم در بعضی از مقالات تذکراتی بعمل آمد.

کلام ایام - 354، معارف دین توحیدی در سیره و کلام امام رضا (علیه السلام)
بخوانید

در هر صورت مراد امیرالمؤمنین علی ـ علیه السلام ـ در این کلام شریف از کلمه «نفس» خود انسان یا خود حقیقی اوست، که در مقابل آن وجودی غیر از وجود حقیقی انسان قرار می گیرد و می شود درباره آن «خود طبیعی» و وجود دنیوی را بکار برد.

امام ـ علیه السلام ـ در این کلام مبارک به انسانها هشدار می دهد که برای خودشان یعنی وجود حقیقی خودشان در همین عالم دنیا کاری انجام دهند، همان وجودی که حیات آن ابدی است و در عالم بعد از دنیا برقرار می شود و استمرار می یابد. و بطور ضمنی اشاره ای می فرماید به اینکه وجود جسمانی انسان، حقیقت وجود او نیست و نباید رسیدن به خواسته های مربوط به آن، اهداف اصلی او از حیات را تشکیل دهد و مقصد او محسوب شود.

یعنی بطور ضمنی از کلام شریف آن حضرت حاصل می شود که عده ای از انسانها، بلکه عموم و اکثریت قابل توجه از آنها تمام توجهات یا قسمت عمده از آنها را به حیات زودگذر و موقتی و کوتاه دنیوی معطوف می کنند و توجه لازم به حیات حقیقی و حیات اخروی را به کار نمی برند و از رسیدن به خواسته های مربوط به حیات دنیوی و ظاهری مسرور می شوند و لذت می برند، در حالیکه حیات دنیوی، حیات حقیقی انسان نیست، بلکه به منزله جاده ای است که لازم است به مقصد حقیقی آفرینش او منتهی شود. همچنین لازم است او در زندگی دنیوی و در فرصت کوتاهی که برای او حاصل می شود، لوازم حیات حقیقی و اخروی خود را فراهم و ذخیره کند.

هشدار و تذکر امام ـ علیه السلام ـ در این کلام در مجموع این خطبه شریف بسیار مؤثر و تکان دهنده است، چه از جهت تشبیه این زندگی دنیوی به موضوع تمرین و آمادگی برای مسابقه ای عظیم و باشکوه و لذت ها و فواید برنده شدن در آن مسابقه و آثار و نتایج شوم مردود شدن در آن و چه توصیه به توبه و بازگشت از راهی که منتهی به مقصد مطلوب نهائی نخواهد شد و تذکراتی درباره راه منتهی به بهشت و سعادت جاودانی و مراقبت و مواظبت درباره پرتگاههای جاده حیات.

در این قسمت از بحث متذکر مواردی از کلام امام ـ علیه السلام ـ درباره حیات دنیوی و حقیقت حیات و حیات اخروی می شویم:

ادامه دارد…

دکمه بازگشت به بالا
بستن