کلام ایام تاریخی – ۶۲۵، آموزشهای دین خدا در سیره و کلام معلمان آسمانی (علیهم السلام)

بخش دهم*

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

   در شماره قبلی از این سلسله مقالات متذکر نکاتی درباره موضوع دعا برای رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – شدیم و نکته سوم با تفصیلی همراه بود. و در ادامه آن بحث به بیان نکات دیگری در زمینه محور اصلی مطالب خطبه شریف می پردازیم:

   چهارم: صلوات بر پیامبر خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – و دعا برای آن حضرت تأثیری در زندگی انسانها و اهل ایمان دارد و تأثیری هم در زندگی خود شخص رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – اما آنچه به اهل ایمان مربوط می شود از نوع آثاری است که از همه عبادات و انجام تکالیف خدای سبحان حاصل می شود. یعنی وقتی عباداتی مثل نماز و روزه و حج و تلاوت کتاب خدا و کمک مالی به نیازمندان و محبت به آنها در زندگی انسانها منشأ آثار مبارکی می شود، صلوات بر پیامبر خدا هم همان نوع آثار و نتایج را برای بندگان خدا خواهد داشت.

    ما قبلاً در مقاله شماره – ۶۲۲، کلامی از امیرالمؤمنین علی – علیه السلام – را در این زمینه، یعنی یاری خواستن خداوند از بندگان و قرض خواستن از آنها  با شرح و تفسیری ذکر کردیم، و در این مقاله از تکرار آن خودداری می نمائیم.

    اما متذکر نکته ای در همین زمینه می شویم و آن اینکه: آثار بعضی از عبادات عمدتاً برای شخص یک بنده محدود می شود مثل نمازی که انسان در جای خلوتی  بدون توجه دیگران می خواند مثل نماز شب، در جائی که دیگران حضور ندارند و یا در حال خواب هستند. همچنین قرائت و تلاوت کتاب خدا و اشتغال به «ذکر الله» در جای خلوت و بصورت تنهائی. اما بعضی از اعمال و عبادات انسانها آثار مطلوبی هم برای دیگران دارد، مثل انفاق مال به نیازمندان و محبت به آنها و دلجوئی از افراد اندوهگین  و گرفتار و یا مریض و امثال آنها.  همچنین نماز خواندن در مساجد و مجالس و تکریم آن عبادت باشکوه در حضور دیگران که آثار تربیتی هم در حاضران خواهد داشت. و از این نوع است مشارکت در امر خیر مثل ساختن مدارس و مساجد و بیمارستان ها و کتابخانه ها و تأسیس مؤسسات خیریه و عیادت از بیماران و ایجاد صلح بین کسانیکه با همدیگر اختلاف دارند و مطالعات علمی و ذکر و بیان و انتشار حاصل مطالعات و تحقیقات و دانشمندان به دیگران.

    از این نوع اعمال و عبادات ، هم منافع و فوایدی برای دیگران حاصل می شود و هم برای خود کسانیکه این گونه اعمال خیر را انجام می دهند. و آثار اعمال خیر و برکات ناشی از آنها،  هم در عالم دنیا و زندگی فعلی انسانها و اهل عمل و عبادت خواهد داشت و هم در زندگی اخروی آنها و همچنین آثار مبارکی در زندگی افراد خاندان او چه در زمان حیاتش  چه در زمان بعد از رحلت او از دنیا.

    از ناحیه صلوات فرستادن بر رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – آثار مطلوب و برکات فراوانی نصیب انسانها خواهد شد که متذکر بعضی از آن موارد می شویم:

    ۱- در منابع حدیثی از پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله و سلم – نقل شده است که به امام علی – علیه السلام – فرمود:

  «الا ابشرک قال بلی بابی انت و امی فانک لم تزل مبشراً بکل خیر فقال اخبرنی جبرئیل انفا بالعجب فقال امیرالمومنین علیه السلام و ما الذی اخبرک یا رسول الله صلی الله علیه و آله قال اخبرنی ان الرجل من امتی اذا صلی  علی و اتبع بالصلاه علی اهل بیتی فتحت له ابواب السماء و صلت علیه الملائکه سبعین صلاة و انه للذنب حطا ثم تحات عنه الذنوب کما تحات الورق من الشجر» یعنی:‌ آیا به تو بشارت بدهم؟ او عرض کرد بلی: پدر مادرم فدایت، تو همیشه بشارت دهنده به همه خیرها بوده ای. پس پیامیر خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – فرمود: همین الان جبرئیل خبر شگفت انگیزی به من داد، امیرالمؤمنین  – علیه السلام – سؤال کرد، آن خبر چیست؟ ای رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – آن حضرت فرمود:‌ خبر داد که وقتی شخصی از امت من به من صلوات می فرستد و به دنبال آن صلوات بر اهل بیت من، درهای آسمان برای او باز می شود و ملائکه بر او هفتاد صلوات می فرستند، و اگر آن شخص از گناهکاران باشد، گناهانش فرو می ریزد آنچنان که برگها از درخت فرو می ریزد.

   ۲- و همچنین از رسول خدا – صلی الله علیه و آله وسلم- نقل شده است که فرمود:

  «كُلُّ دُعاءٍ مَحجُوبٌ حتّى يُصَلَّى على النبيِّ [صلى الله عليه و آله ]». یعنی: دعاها در حجاب می ماند تا وقتی که بر پیامبر صلوات فرستاده شود.

  مراد آن است که صلوات فرستادن بر پیامبر خدا – صلی الله علی و آله وسلم- یکی از شرایط استجابت دعاها می باشد و بدون آن ،دعاها در حجابی قرار می گیرد و محبوس می شود.

    در این زمینه قبلاً در همین مقالات مطالبی ذکر شد و همچنین در مقالات مربوط به ماه رمضان و دو ماه رجب و شعبان.

    3-  از امام امیر الؤمنین علی -علیه السلام- هم نقل شد است ک فرمود:

  « كُلُّ دُعاءٍ مَحجُوبٌ حتّى يُصَلَّى على النبيِّ صلى الله عليه و آله»^(۱) . یعنی: تمام دعاها از آسمان محجوب است تا اینکه بر محمد و اهل بیت او صلوات فرستاده شود.

  مراد این است ک دعاها بدون فرستادن صلوات بر پیامبر اکرم_ صلی الله علی و آل وسلم- و عترت طاهره – علیم السلام- به آسمان صعود نمی کند و به مقام استجابت نمی رسد.

     ۴- از امام رضا – علیه السلام- نقل شده است ک پیامبر خدا – صلی الله علی وسلم- فرمود:

    «منْ صَلَّی عَلَیَّ یَوْمَ الْجُمُعَةِ مِائَةَ صَلَاةٍ قَضَی اللَّهُ لَهُ سَنینَ حَاجَةٍ  ثَلَاثِونَ  للدُّنْیَا  و ثَلَاثِونَ  للْآخِرَةِ »^(۲) یعنی: کسی که در روز جمعه صد بار بر من صلوات بفرستد، خدای سبحان شصت حاجت او را برآورده می کند، سی حاجت از حاجات دنیوی وسی حاجت برای آخرت.

    ۵- از امام صادق – علیه السلام- نقل شده است که فرمود:

    «کل دعا يدعي الله عزوجل به محجوب عن السماء حتي يصلي علي محمد و آل محمد».^(۳)  یعنی: هر دعائی که خدا – عزوجل – به آن خواند شود محجوب از آسمان خواهد بود، تا وقتیکه بر رسول الله – صلی الله علیه و آله وسلم- صلوات فرستاده شود.

    بلحاظ آنچه  از آنچه در احادیث فوق الذکر مورد تصریح قرار گرفته، لازم است همه دعاهای انسانها با صلوات بر پیامبر اکرم  – صلی الله علیه و آله وسلم- و عترت طاهره شروع شود، حتی در بعضی از روایات گفته شده است که دعا لازم است با صلوات شروع شود و با آن ختم شود یعنی لازم است انسان ها در مقام دعا و در خواست از پروردگار عالمیان ابتداءً بر پیامبر خدا صلوات بفرستند و بعد از ذکر خواست خود و در انتهای آن مجدداً بر آن حضرت و عترت طاهره -سلام الله علیهم اجمعین صلوات بفرستند.

   در مطالبی که گفته شد ، یکی از فواید صلوات بر پیامبر ، بلکه دو نکته  از آن ها ،مورد تذکر قرار گرفت و آن دو عبارتند از:

  یکی: تأثیر صلوات بر پیامبر اکرم- صلی الله علیه و آله وسلم- و عترت طاهره آن حضرت -علیهم السلام- در استجابت دعاها.

  دیگری : صلوات خدای سبحان و ملائکه او و شخص رسول الله – صلی الله علیه وآله و سلم- بر کسانی که به آن حضرت صلوات فرستاده اند و هر دو نتیجه و اثر در حقیقت ارزش فوق حد تصوری دارند و با معیارهای متداول دنیوی نمی شود برای آنها قیمت کاملی در نظر گرفت.

   صلوات خدای سبحان بر انسان و صلوات ملائکه او و پیامبر اکرم- صلی الله علیه و آله وسلم- قطعاً منشأ برکات فراوانی برای انسانها خواهد بود و تمامی مشکلات زندگی آنها را از بین می برد و سبب ورود آنها در بهشت و زندگی دائمی در انجام می شود.

  پنجم: دعا برای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم – چه بصورت صلوات و چه نوع دیگر مجموعاً نوعی «ذکر الله» محسوب می شود و اگر این عبادت یعنی دعا برای آن حضرت بطور مکرر انجام بگیرد، اهل آن موفق به «ذکر الله کثیر» خواهد شد و ذکر الله کثیر طبق تصریح خدای سبحان در آیاتی از قرآن کریم سبب و عامل سعادت انسان خواهد شد. بطوریکه خدای سبحان فرمود:‌

   «وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ» (الجمعه آیه ۱۰) یعنی:‌خدا را زیاد ذکر کنید، بلکه به فلاح (سعادت) برسید.

   ما قبلا در مقالات متعددی درباره ذکر الله کثیر مطالبی عرض کردیم لذا فعلا به بیان مطالب اکتفاء می کنیم و وارد بحث جدیدی در این مقاله نمی شویم، و فقط متذکر می شویم که یاد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم – و اهل بیت آن حضرت چه در سخن و کلام و چه در قلب و چه بصورت نوشتن نوعی ذکر الله است.

امام باقر – علیه السلام ـ فرمود:

  «إنَّ ذِكرَنا مِن ذِكرِ اللّهِ ، وذِكرَ عَدُوِّنا مِن ذِكرِ الشَّيطانِ» ^(۴)

  امام صادق – علیه السلام – هم از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم – نقل کرد که آن حضرت فرمود:

«مَا مِنْ قَوْمٍ اِجْتَمَعُوا فِي مَجْلِسٍ فَلَمْ يَذْكُرُوا اِسْمَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلاَّ كَانَ ذَلِكَ اَلْمَجْلِسُ حَسْرَةً وَ وَبَالاً عَلَيْهِمْ» ^(۵) یعنی: هیچ گروهی نباشند که در مجلسی گرد هم آیند و نام خدا، عز و جل را نبرند و بر پیامبرشان صلوات نفرستند جز اینکه آن مجلس سبب حسرت و زیان برای آنها خواهد شد.

از این روایت شریف هم برمی آید که صلوات بر پیامبر خدا -صلی الله علیه و آله و سلم – و یاد او، نوعی «ذکر الله» است.

در مباحث قبلی متذکر شدیم که صلوات بر رسول خدا -صلی الله علیه و آله وسلم- فوایدی برای کسانی دارد که به آن حضرت صلوات می فرستند و آثار مبارکی هم برای خود آن حضرت و اهل بیت او -علیهم السلام -خواهد داشت ، فواید و آثار آن بر مؤمنان مورد بحث قرار گرفت و جهت رعایت روش اختصاری  به همان بحث اکتفاء می کنیم.

اما درباره فواید و آثار و برکات صلوات مؤمنان بر رسول خدا-صلی الله علیه و آله وسلم- و اهل بیت عصمت و طهارت عرض می کنیم: شخص رسول خدا- صلی الله علیه و آله وسلم- و اهل بیت آن حضرت یعنی«آل محمّد» -صلوات الله و سلامه علیهم – از برکات صلوات مؤمنان بهره مند می شوند، و دعا و درخواست رحمت از پروردگار عالمیان برای آن شخصیت های قدسی منشأ آثار و برکات جدیدی می شود. یعنی: اگر چه آن  شخصیت ای قدسی به درجاتی از تقرب به ذات قدوس الله پیدا کرده اند و برکات او برای آنها بسیار فراوان و گسترده است، اما آنها از رحمت و برکات جدید و مستمر خدای سبحان بی نیاز نیستند.

توضیح اینکه عده ای از دانشمندان اظهار می کنند که شخصیت های قدسی مورد بحث به درجاتی از کمالات و فضائل انسانی و تقرب به خدای سبحان رسیده اند که نیازی به دعا و صلوات دیگران ندارند! در جواب عرض می کنیم بلی آنها در مقامات رفیع و درجات برتری از فضائل قرار دارند و هیچ کمالی در عالم وجود ندارد که آن ذوات مقدسه فاقد آن باشند! اما در عین حال نمی توان گفت که آنها از رحمت و عنایات جدید خدای سبحان بی نیاز هستند.

اما کسانی که میگویند آنها به دعا و صلوات مؤمنان نیازی ندارند، آنها موضوع را با معیارهای عادی و متعارف دنیوی مورد توجه قرار داده اند-اگر چه بصورت ناخود آگاه – و دیدگاه آنها و نظریاتشان در این زمینه نقصی داردو آن اینکه آن گروه از علمای بزرگوار دارائی های معنوی و اخروی را با ترازو های دنیوی مورد سنجش و ارزیابی قرار داده اند، در حالیکه دارائی های معنوی و اخروی هر قدر بیشتر شود باز هم افزایش مجدد و مکرر آنها برای صاحبانش مطلوب خواهد بود.

جهت روشن تر شدن موضوع و رفع ابهامی که در باره آن به وجود آمده مثالی ذکر میکنیم : و آن اینکه سه نفر انسان را در نظر میگیریم که یکی از آن سه نفر فقیر است و نیازمند به کمک مالی و شخص دوم در اصل نیازمند نیست و فقیر محسوب نمی شود و می تواند لوازم زندگی عادی و متعارف خود و خانواده خود را تامین کند و شخص سوم بسیار ثروتمند است و حتی نیازهای مالی عده ای از فقراء و نیازمندان را هم تامین می نماید.حال اگر شخصی مقداری پول یا یک یا چند عدد سکه طلا به هر سه نفر آنها هدیه کند ،شخص اولی با آن هدیه ای که دریافت کرده، میتواند اشیاء مورد نیاز خود و خانواده خود را تهیه کند و مشکل مالی خود را برطرف کند ، و نفر دوم که مشکل مالی ندارد  و رفاه نسبی هم در زندگی خود دارد ، میتواند با آن مال اشیائی را تهیه کند که نیاز اضطراری به آنها ندارد  مثل بعضی از کتابها برای مطالعه و کسب معلومات بیشتر.

اما شخص سوم می تواند آن مال را عطا کند به بعضی از نیازمندان و اگر افراد نیازمندی را بطور عادی تحت حمایت مالی خود قرار داده است میتواند آن مال را به شخص دیگری هدیه بدهد. یا افراد جدیدی را تحت حمایت خود قرار دهد و یا اینکه کمک مالی خود به افراد مددجو را گسترش دهد و یا به میزان کمک های خود بیفزاید . در این صورت میشود گفت شخص سومی نیازی به آن هدیه مالی ندارد اما می تواند از ناحیه آن هدیه ای که دریافت کرده به کمک های مالی خود به نیازمندان بیفزاید.

حال مطابق این مثال عرض می کنیم که بطور مسلم شخصیت های قدسی مورد نظر به رفیع ترین مراتب کمال و فضائل انسانی رسیده اند ، اما افزایش کمالات و فضائل آنها که از صلوات و دعای مؤمنان حاصل می شود و بطور کلی دارائی های معنوی آنها، نیازهای افراد عادی و نیازمندان را تامین می نماید،و هر قدر به دارائی های آنها افزوده شود ، کمک های معنوی آنها هم به انسانهای نیازمند بیشتر خواهد شد. مثل قدرت شفاعت.

یعنی با افزایش قدرت شفاعت که خدای سبحان به وجود مبارک رسول گرامی خود و اهل بیت عصمت و طهارت – سلام الله علیهم اجمعین- عطاء می کند،آنها تعداد بیشتری از انسانها را در فضای شفاعت خود وارد می نمایند و شفاعت آنها از افراد نیازمند به شفاعت ، بیشتر و قوی تر می شود.

بجهت رسیدن ماه ذی الحجه و لزوم نوشتن مقالاتی درباره آن ، بحث در سیره شریف رسول خدا – صلی الله علیه و آل وسلم _را به چند شماره بعد موکؤل می کنیم.ان شاء الله تعالی

الیاس کلانتری

پاورقی ها:

۱- ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ،شیخ صدوق، چاپ انتشارات وحدت بخش ص .۳۱،حدیث ۵۹۳

۲- همان، ص۳۱۱،حدیث ۵۹۶

۳- اصول کافی ، شیخ کلینی،کتاب الدعاء، حدیث ۳۱۶۱(انتشارات علمیه اسلامیه،ج۴،ص۲۵۰)

۴- اصول کافی، شیخ کلینی، کتال الدعاء، باب ما یحب من ذکر الله فی کل مجلس حدیث ۱ (انتشارات علمیه اسلامیه، ج ۴ ص ۲۵۴)

۵- اصول کافی، شیخ کلینی، کتاب الدعاء، همان باب قبلی، حدیث ۵ (همان، ج ۴،ص ۲۵۵، حدیث ۵)