کلام ایام تاریخی – ۶۳۲ ، نهضت مقدس حسینی- علیه السلام- تجلی بی پایان عظمت و ارزش های دین خدا

بخش بیست و دوم

کلیات

• توقف سپاه حکومتی در مقابل حضرت عباس و بیست نفر از یاران امام حسین سلام الله علیهما.
• کلام امام -علیه السلام- در وجه درخواست تأخیر در شروع جنگ
• اصل کلام امام  خطاب به حضرت عباس – علیهما  السلام – و یاران و همراهان خود بود،نه پیامی برای افراد سپاه.
• قدرت روحی و صلابت و شجاعت وبصیرت فوق عادی حضرت عباس (علیه السلام )
• مقابله نظامی بیست نفر از یاران امام حسین – علیه السلام- در موضوع درخواست برای تأخیر در شروع جنگ
• کلام امام – علیه السلام- خطاب به حضرت عباس – علیه السلام- و یاران و همراهان خود بود، نه پیامی برای افراد سپاه
• قدرت روحی و صلابت و شجاعت و بصیرت فوق عادی حضرت عباس(علیه السلام)
• آمادگی بیست نفر از یاران امام حسین – علیه السلام- جهت مقابله نظامی با یک سپاه چند هزار نفری بسیار شگفت انگیز است.
• پذیرش پیشنهاد تأخیر در شروع جنگ از طرف سپاه حکومتی
• شرح و توضیح و بیان نکاتی از کلام امام حسین- علیه السلام- در موضوع درخواست برای تأخیر در شروع جنگ.
• موقعیت رفیع و فضیلت خاص «نماز» در کلام امام حسین(علیه السلام)
• کلامی از امیر المؤمنین علی -علیه السلام -درباره نماز و جایگاه رفیع آن 
• استناد امیر المؤمنین علی – علیه السلام – به رفتاری و کلامی از رسول خدا-صلی الله علیه و آله وسلم-  درباره نماز و آثار آن در زندگی  انسانها.
• ارزشهای خاص نماز در سیره اولیاء الله
• نحوه عمل و توجه  رسول خدا- صلی الله علیه و آله و سلم- به کلام خدای سبحان درباره نماز.
• راهی که حضرت سید الشهداء امام حسین -علیه السلام- برای عالم انسانها آماده کرد.
• چراغهائی که امام حسین -علیه السلام- در کنار جاده زندگی  انسانها روشن کرد هرگز خاموش نخواهد شد.
• رهبری آسمانی امامان اهل البیت – علیهم السلام- محدود و به زمان و مکان و قوم خاصی از انسانها نمی باشد.

در مقاله قبلی در بررسی و تحلیل حوادث روز تاسوعا در جریان نهضت مقدس حسینی -علیه السلام- اشاره ای شد به حرکت سپاه دشمن به طرف خیمه ها و محل استقرار حضرت امام حسین -علیه اسلام- و همراهان او و اینکه به دستور امام -علیه السلام- حضرت عباس -علیه السلام- با بیست نفر جلو سپاه دشمن رفتند و آنها را متوقف کردند.

حضرت عباس -علیه السلام- پیام سپاه را دریافت کرد و برگشت نزد امام -علیه السلام- و پیام آنها را به اطلاع آن حضرت رساند.

امام -علیه السلام- بر او فرمود:

«اِرْجِعْ اِلَيْهِمْ فَاِنْ اسْتَطَعْتَ اَنْ تُؤَخِّرَهُمْ اِلى غَدْوَةٍ وَتَدْفَعَهُمْ عَنّا الْعَشِيَّةَ لَعَلَّنا نُصَلّى لِرَبِّنَا الْلَّيْلَةَ وَنَدْعُوَهُ وَنَسْتَغْفِرَهُ، فَهُوَ يَعْلَمُ اَنِّى قَدْ كُنْتُ اُحِبُّ الصَّلاةَ لَهُ وَتِلاوَةَ كِتابِهِ وَكَثْرَةَ الدُّعاءِ وَالاِسْتِغْفارِ» یعنی: برگرد به سوی آن ها و اگر توانستی آن ها را امشب تا فردا صبح از ما دفع کن، باشد که ما امشب برای پروردگارمان نماز بخوانیم و دعا کنیم و استغفار کنیم و او می داند من همیشه نماز برای او و تلاوت کتاب او را و دعا و استغفار زیاد را دوست داشتم.

کلام شریف امام -علیه السلام- و ترجمه آن را در مقاله قبلی ذکر کردیم ، اما بجهت تحلیل دقیقی که از آن در این نوشتار خواهیم داشت و اشاراتی به الفاظ آن ، مجدداً آن کلام را در این نوشتار آوردیم. در توضیح و تحلیل کلام امام -علیه السلام- به بیان نکاتی درباره آن می پردازیم و به شرح و توضیح مختصری اکتفاء می کنیم :

یکم: امام -علیه السلام- در کلام شریف خود حضرت عباس -علیه السلام- را مورد خطاب قرار داد و مطلب را به او فرمود و نه به سپاه دشمن ، و از او خواست که اگر توانست آن سپاه را تا فردا صبح به تأخیر بیندازد . اما به او نفرمود که به سپاه دشمن چه چیزی بگوید و نحوه برخورد باآنها را به خود حضرت عباس -علیه السلام- و بصیرت او واگذار کرد .

دوم : امام -علیه السلام- در کلام شریف خود موضوع «استطاعت» را به کار برد ، یعنی : اگر توانستی، آنها را امشب از ما دفع کن تا فردا صبح. این قسمت از کلام شریف بطور ضمنی دلالت بر قدرت روحی و صلابت و شجاعت و بصیرت فوق عادی آن قهرمان عظیم تاریخ حیات انسانها یعنی حضرت عباس -علیه السلام- دارد . او از عالیترین و برترین پرورش یافته های قرآن مجید و سیره شریف رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم- و بطور مستقیم سه شخصیت عظیم قدسی و معلمان آسمانی یعنی امام امیرالمؤمنین و امام حسن مجتبی و خود شخص امام حسین -سلام الله علیهم- بود و بطور قطع امام -علیه السلام- به قدرت و صلابت و شجاعت و بصیرت نافذ او توجه داشت و فضائل عظیم او را می شناخت. آن فضائل عظیم فردای آن روز یعنی روز عاشورا  در مرتبه رفیعی از رفتارهای شکوهمند آن وجود مبارک ظهور یافت و جلوه گر شد.

سوم: مقابله نظامی یک نفر – یا با همراهی بیست نفر- با یک سپاه آماده که بقصد شروع جنگ حرکت کرده بودند- اگرچه بخشی از آن سپاه سی هزار نفری و نه تمام آنها- بسیار شگفت انگیز و فوق عادی بود . همچنین توقف آن سپاه مقابل آن گروه اندک و پذیرش پیشنهاد آنها برای تأخیر در شروع جنگ.

چهارم: امام -علیه السلام- در بیان حکمت درخواست خود به حضرت عباس -علیه السلام- و همراهان خود فرمود:

“لَعَلَّنا نُصَلّى لِرَبِّنَا الْلَّيْلَةَ“

آن وجود مبارک قدسی در بیان علل درخواست خود موضوع نماز را متذکر شد. در این بخش از کلام شریف از ناحیه الفاظ به کار رفته در آن، سه نکته قابل توجه است و آنها عبارتند از:

۱- نُصَلّى

۲ – لِرَبِّنَا

۳ – الْلَّيْلَةَ

او فرمود : نماز بخوانیم یعنی خود او و همراهان. قابل توجه است که طبعاً اساس زندگی آن حضرت مثل دیگر امامان و پیامبران خدا -سلام الله علیهم- مبتنی بر آن عبادت عظیم و با شکوه بود. و آن وجود قدسی در تمام عمر مبارک خود هر شب صدها رکعت نماز می خواند و این مطلب در سیره شریف او از کلام فرزندش امام سید الساجدین -علیه السلام-مشهور بود و رفتاری بود شناخته شده از او و از دیگر معلمان آسمانی قبل از او یعنی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- و امام امیرالمؤمنین و حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا و امام حسن مجتبی -سلام الله علیهم- اجمعین.

امام -علیه السلام- علاوه بر شخص خود، متذکر نماز همراهان شد. یعنی اینک آنها هم تحت تأثیر آموزش های او قرار دارند و اهل نماز کثیر هستند. طبعاً مراد امام -علیه السلام- در این کلام شریف نماز های مستحبی علاوه بر نماز های واجب می باشد.

این نوع توجه به اقامه صلاة (بر پا داشتن نماز) و کثرت آن و پناه بردن به آن جایگاه رفیعی در سیره شریف رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- داشت و امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- به آن عمل می کرد و دیگران را هم آموزش می داد. آن حضرت در یکی از خطبه های خود فرمود:

( تَعَاهَدُوا أَمْرَ الصَّلَاةِ وَ حَافِظُوا عَلَيْهَا وَ اسْتَكْثِرُوا مِنْهَا وَ تَقَرَّبُوا بِهَا، فَإِنَّهَا «كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً»)^(۱) یعنی : عهده دار شوید امر نماز را و بر آن مواظبت کنید، و آن را زیاد بجای آورید و از ناحیه آن به خدا نزدیک شوید، و آن بر مؤمنان عبادت معین زمان بندی شده است.

امام -علیه السلام- در ادامه کلام شریف خود درباره اهمیت و عظمت و موقعیت رفیع این عبادرت فرمود:

«وَ شَبَّهَهَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) بِالْحَمَّةِ تَكُونُ عَلَى بَابِ الرَّجُلِ، فَهُوَ يَغْتَسِلُ مِنْهَا فِي الْيَوْمِ وَ اللَّيْلَةِ خَمْسَ مَرَّاتٍ، فَمَا عَسَى أَنْ يَبْقَى عَلَيْهِ مِنَ الدَّرَنِ» یعنی : رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- آن را به چشمه آب گرمی تشبیه فرمود که بر خانه مردی جریان دارد و او در هر شب و روز پنج مرتبه در آن خود را شستشو می نماید آیا در آن صورت هیچ آلودگی در بدن او باقی می ماند؟

امام -علیه السلام- در ادامه کلام خود متذکر شکوه و عظمت این عبادت جلیل شده و فرمود:

«وَ قَدْ عَرَفَ حَقَّهَا رِجَالٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ لَا تَشْغَلُهُمْ عَنْهَا زِينَةُ مَتَاعٍ وَ لَا قُرَّةُ عَيْنٍ مِنْ وَلَدٍ وَ لَا مَالٍ» یعنی: افرادی از مؤمنان حق آن[ یعنی نماز] را شناختند، آنان که زینة متاع دنیا و آنچه سبب روشنی چشم می شود از فرزند و مال، آنها را از توجه [کامل و حقیقی] به آن مشغول نمی کند.

سرانجام امام -علیه السلام- در تکمیل بیان خود نسبت به ارزش و موقعیت رفیع این عبادت ، کلام شریف خو د را به آیه کریمه ای از قرآن مجید و رفتاری از پیامبر خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- مستند نموده و فرمود:

«يَقُولُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ: «رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ»؛ وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله) نَصِباً بِالصَّلَاةِ بَعْدَ التَّبْشِيرِ لَهُ بِالْجَنَّةِ، لِقَوْلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها»، فَكَانَ يَأْمُرُ بِهَا أَهْلَهُ وَ يَصْبِرُ [يُصَبِّرُ] عَلَيْهَا نَفْسَهُ» یعنی : مردانی که باز نمی دارد [و مشغول نمی کند] آنها را هیچ تجارتی و خرید و فروشی از ذکر خدا و برپا داشتن نماز و پرداختن زکات.

و رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم- درباره آن [یعنی نماز] خود را به زحمت می انداخت [جهت زیاد خواندن آن و جدیت زیاد درباره آن بعد از آنکه به او بشارت بهشت داده شده بود، بجهت کلام خدای سبحان که فرمود:«وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها»فَكَانَ يَأْمُرُ بِهَا أَهْلَهُ وَ يَصْبِرُ [يُصَبِّرُ] عَلَيْهَا نَفْسَهُ» یعنی : و امر کن اهل خاندانت را به نماز و تحمل کن [سختیها زیاد خواندن] آن را ، پس او اهل خود را به آن امر می کرد و برای اقامه نماز سختی ها را تحمل می نمود.

قابل تذکر است که در این خطبه شریف وامثال آن تنها مراد بجای آوردن نمازهای واجب شبانه روزی نیست، چون بجای آوردن این مقدار نماز هیچ گونه سنگینی ندارد و نیازی به استقامت خاص و قابل توجهی درباره آن نیست ، بلکه مراد و منظور از آن نماز های مستحبی زیاد است و اینکه انسان نماز و اوقات آن را محور تمام کارها و رفتار های خود قرار دهد و دیگر اعمال خود را تحت الشعاع نماز اول وقت و در حد امکان نماز جماعت و در مساجد در آورد و علاوه بر نماز های جماعت و در مساجد، در خانه و محل زندگی خود بالخصوص در بخشی قابل توجه از شب را به نماز شب و سایر نماز های مستحبی اختصاص دهد.

کلام امیرالمؤمنین درباره زندگی عادی روزمره اهل ایمان است و نه در شرایط خاص زندگی مثل زمان وقوع جنگها و زمان خوف و شرایط اضطراری مثل آنچه حضرت امام حسین -علیه السلام- در آن قرار گرفته بود. مراد این است که توجه عمیق قلبی به نماز و زیاد خواندن آن و خود را در پناهگاه امن توحیدی قرار دادن از ناحیه آن امری است که در شرایط مختلف زندگی لازم است انجام بگیرد، چه در شرایط عادی و چه شرایط بحرانی و خاص و اضطراری.

امام حسین -علیه السلام- هم در توضیح علت و حکمت درخواست خود جهت به تأخیر انداختن زمان جنگ به آن آموزش شکوهمند درباره همراهان و پیروان و بلکه درباره تمامی انسانها در زمانهای مختلف اقدام فرمود و راه ورود به پناهگاه امن توحیدی را به انسانها نشان داد و بلکه آن راه را هموار ساخت یعنی اتصال به قدرت بی پایان خدای سبحان از طریق نمازهای زیاد و مجموعاً و ذکر الله کار اصلی رهبران و معلمان آسمانی، آموزش راه های زندگی به انسانها است آموزش با کلام و عمل و رفتار. امام حسین -سلام الله علیه- هم یکی از معلمان آسمانی است و با رفتاری شکوهمند که فوق قدرت و بصیرت عادی انسانی بود، راه ورود انسانها را به فضای امن توحیدی هموار ساخت و به آنها نشان داد ، راهی که بطور کامل علامت گذاری شده و در سر تا سر آن چراغهای پر نوری روشن شده و آن چراغها مثل خورشیدی هستند که نورشان دائمی است و هیچ وقت خاموش نخواهند شد.

همه معلمان آسمانی اعم از پیامبران و رسولان و امامان معصوم – علیهم السلام- در ساختن راهی که به مقصد حقیقی حیات انسانی منتهی می شود و علامت گذاری آن و ایجاد امنیت در آن تمامی سعی خود را به کار بردند و انسانها را بصورت کاروانهائی در جاده ای منتهی به آن شاهراه همراهی نمودند. تا سرانجام پیامبر خاتم جهت هدایت انسانها مبعوث شد و آخرین کتاب آسمانی را برای انسانها آورد و هدایت عالم انسانی را تا ابد بعهده گرفت و بعد از پایان نبوت، هدایت انسانها را در مقام «رسالت» و «امامت» ادامه داد و رهبران آسمانی بعد از رحلت آن وجود مبارک بعهده دوازده شخصیت قدسی یعنی امامان اهل بیت -علیم السلام- قرار گرفت امام حسین -عایه السلام- سومین شخصیت از آن گروه بعد از پدر گرامی خود امیرالمؤمنین علی علیه السلام و برادر گرامی خود امام حسن مجتبی -علیه السلام- بود.

امامت آسمانی و مقام رهبری آن بزرگواران محدود به زمان و مکان و قوم خاصی از انسانها نمی باشد و آن مقام، دائمی است و برای همه انسانها در همه زمان ها و در سطح عالم.

امام -علیهم السلام-در کلام خود فرمود: باشد که ما امشب برای پروردگارمان نماز بخوانیم یعنی به ارتباط نماز با پروردگار عالمیان اشاره ای فرمود!

البته بطور قطع نماز برای پروردگار است و این مطلبی است مسلّم، اما طبعاً تصریح به آن لازم است علتی داشته باشد. یعنی اگر کلمه «لربنا» هم در کلام شریف به کار نمی رفت باز هم مطلب روشن بود. در کتاب خدای سبحان غالباً و در اکثر موارد نماز بطور مطلق و بدون قیدی به کار رفته است بعنوان نمونه :

“وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ” (البقره / آیه ۴۳)

“الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ” (البقره / آیه۳)

“وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ” (هود/آیه۱۱۴)

“أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَىٰ غَسَقِ اللَّيْلِ” (الاسراء/آیه ۷۸)

” وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا“(مریم/آیه۳۱)

در هیچ یک از آیات کریمه فوق کلمه «الله» یا «ربّ» به کار نرفته یعنی گفته نشده نماز برای الله یا رب. و اغلب آیات قرآن درباره صلاة (نماز) از این نوع هستند.

اما در موارد خاصی درباره آن قیدی به کار رفته مثل موارد ذیل:

“إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ – فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ” (الکوثر/ آیه ۱-۲)

در ای آیه کریمه گفته شده است برای پروردگارت نماز بخوان یعنی کلمه «ربّ» که در ضمن آیه وجود دارد مورد ذکر و تصریح قرار گرفته است و مثل:

“قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ“(الانعام/آیه۱۶۲) در این آیه کریمه هم نماز برای الله که “رب العالمین” هم هست اختصاص یافته.

در کلام حضرت نماز به پروردگار عالمیان مورد تذکر قرار گرفته و طبعاً در این نوع بیان حکمتی وجود دارد. و ظاهراً آوردن عبادت «لربنا» یعنی : برای پروردگارمان جهت آشکار کردن آن علاقه و اشتیاق قلبی به پرواردگار عالمیان و ارتباط محبت آمیز شدید با آن ذات قدوسی است.

امام -علیه السلام- در این بخش از کلام شریف خود کلمه «اللیله» را به کار برده یعنی: امشب که شب خاصی است و متفاوت با شبهای دیگر. مثلاً آخرین شب عمر دنیوی امام -علیه السلام- و همراهان او از طایفه مردان. یا شب آماده شدن برای جهادی با شکوه یا شبی که حادثه بسیار عظیمی در فردای آن وقوع خواهد یافت و امثال آنها امام -علیه السلام- بعد از موضوع نماز متذکر چند موضوع و رفتار دیگر شده که می خواهند در آن شب به آن اعمال بپردازند و فرمود:

“وَنَدْعُوَهُ وَنَسْتَغْفِرَهُ، فَهُوَ يَعْلَمُ اَنِّى قَدْ كُنْتُ اُحِبُّ الصَّلاةَ لَهُ وَتِلاوَةَ كِتابِهِ وَكَثْرَةَ الدُّعاءِ وَالاِسْتِغْفارِ” این عبارت مشتمل بر چند موضوع و رفتار عبادی است و آنها عبارتند از(علاوه بر نماز):

• دعای کثیر
• استغفار کثیر
• تلاوت قرآن

امام -علیه السلام- شکوه و عظمت نماز و دعا و استغفار و تلاوت کتاب خدا را در زیباترین کلام بیان فرمود و ما بخواست خدای سبحان در مقاله بعدی به شرح و توضیح این بخش از کلام شریف و دیگر حوادث عصر و غروب تاسوعا خواهیم پرداخت.ان شاءالله.

الیاس کلانتری

پاورقی:

۱ – نهج البلاغه ، خطبه -۱۹۹