کلام ایام تاریخی-۶۳۴،نهضت مقدس حسینی- علیه السلام- تجلی بی پایان عظمت و ارزش های دین خدا

 بخش بیست و چهارم*

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ*

• در تمام رفتارهای امام حسین _ علیه السلام _ در همه اوقات و حتی در روز عاشورا و در حال اشتغال به جنگ آموزش انسانها تجلی داشت.
• رفتار امام _ علیه السلام _ در عصر روز تاسوعا و زمان حرکت سپاه دشمن به قصد شروع جنگ.
• اشتیاق امام _ علیه السلام _ به نماز برای خدا و ارتباط با او و تلاوت قرآن و استغفار و دعا کثیر
• رفتارهای شگفت انگیز امام حسین _ علیه السلام _ و یارانش در چند ساعت باقی مانده از عمرشان
• حادثه ای که در چند ساعت آخر عمر امام حسین _ علیه السلام _ وقوع یافت از حوادثی نبود  که محدود به زمان و مکان خاصی شود.
• آموزشهای امام حسین _ علیه السلام _ در عصر روز تاسوعا برای همراهان و یاران
• برای اولیاء خدا نه ترسی خواهد بود و نه اندوهگین خواهند شد.
• روحیه یاران و همراهان امام حسین _ علیه السلام _ در وقت غروب تاسوعا و شبی که آخرین شب عمر آنها بود.
• خوشحالی برای شروع جنگی که یکصد نفر در برابر یک سپاه سی هزار نفری قرار گرفته بودند.
• خطابه امام حسین _ علیه السلام _ برای همراهان در عصر روز تاسوعا
• کلام امام سید الساجدین درباره حوادث روز تاسوعا و خطبه امام حسین ( علیهما السلام)
• حمد و ثنا برای پروردگار عالمیان در آسایش ها و گرفتاری ها و سختی ها

                                                                *  *  *  *  *  *  *  *  *  * 

کلام شریف امام حسین – علیه السلام- درباره علت درخواست مهلت یک شب برای شروع جنگ چند بار در مقالات قبلی ذکر شد و بعضی از جهات آن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. در ادامه بحث در آن زمینه عرض می کنیم که رفتارها و سخنان آن حضرت در تمام ایام  عمر شریفش و از جمله از زمان شروع آن نهضت مقدس و در مدینه و دارالاماره و در حضور ولید و همچنین در شهر مکه و خروج از آن شهر در زمان شروع اعمال اصلی حج و حرکت به طرف عراق و زمانی که در محاصره سپاه حکومتی به امارت حر ریاحی و بعد سپاهیان کثیر به امارت ابن سعد قرار گرفت،در جهت انجام وظایف امامت و آموزش مردم انجام می گرفت.

رفتار آن وجود مبارک در عصر روز تاسوعا و زمان حرکت سپاه دشمن به طرف محل استقرار او و همراهانش هم، در همان جهت آموزش معارف و اخلاق دینی به انسانها و انجام وظایف مقام امامت جریان یافت. علاوه بر آنچه از نکات مربوط به رفتارهای آن حضرت مورد تذکر قرار گرفت، به ذکر و توضیح نکات دیگری در این زمینه می پردازیم.

  هفتم: امام -علیه السلام- در کلام شریفش اشتیاق خود به نماز و ارتباط با پروردگارش از طریق تلاوت قرآن و دعا و استغفار و مجموعاً انواعی از «ذکر الله» را اعلام فرمود و همچنین بطور ضمنی اعلام فرمود که همراهان او هم تمایل و اشتیاق قلبی به ارتباط با پروردگارشان از طریق نماز و تلاوت کتاب آسمانی و دعا و استغفار دارند، و همه آنها اهل آن اعمال و عبادات هستند. و خود او و همراهان در فرصتی که از آن مهلت حاصل خواهد شد به آن عبادات اشتغال خواهند داشت .

  هشتم: حادثه ای که در شرف وقوع بود، از حوادتی نبود که آثار آن محدود به زمان و مکان خاصی شود و بعد از مدتی مورد بی توجی و بی اعتنای مردم قرار بگیرد. بلکه جهات آشکاری از جهانی بودن آثار آن در اینده و برای جوامع مختلف وجود داشت. یعنی در رفتارهای عظیم وشگفت انگیز امام -علیه السلام- و یاران و همراهان او، از جمله در فرصت چند ساعته باقی مانده از عمرشان، آموزشهای عظیم وبسیار گران قدری برای عالم انسانیت و انسانهای زمانهای مختلف خواهد بود.

رفتارهای همراهان و یاران امام – علیه السلام- طوری بود که کانّه آنها به استقبال یک عید مقّدس مثل «عید فطر» و «عید قربان» و امثال آنها می روند.

   نهم: امام حسین- علیه السلام- به همراهان خود حتی دشمنانی که به قصد جنگ با او آمده بودند، به طور مستقیم و به همه جهانیان و انسانهای که در زمانهای بعدی خواهند آمد بطور غیر مستقیم آموزش داد که پناهگاهی امن و وسیع و نورانی و دارائی ارزشها و فضائل بی پایان در کنار عرصه زندگی دنیوی و فعلی آنها قرار دارد و انسانها با ورود به آن و اقامت در فضائی بسیار وسیع آن در آسایش و آرامش و رفاه و امنیت بی پایانی قرار خواند داشت و در کنار پیامبران خدا و سخصیت های قدسی و ملائکه خوش رفتار به زندگی دائمی ادامه خواهند داد و جزو اولیاء خدای سبحان خواهند بود. که آن ذات قدوس در کتاب خود درباره آنها فرمود:

    دهم : آموزشهای کتاب آسمانی و صورت تجلی یافته آنها در اخلاق عظیم و جاذبه های رفتاری رسول خدا -صلی الله و علیه و آله وسلم- و دیگر معلمان آسمانی یعنی امیر المومنین علی – علیه السلام – و حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا -سلام الله علیها – و امام حسن مجتبی و خود حضرت امام حسین -سلام الله علیهما – در پیروان حقیقی دین خدا و شیعیان حقیقی همراه امام – علیه السلام- آثار عمیق و گسترده ای به وجود آورده بود و آن آثار در رفتارهای آنها تجلی شکوه مندی داشت.

روحیه یاران و همراهان حضرت و رفتارهای آنها در وقت غروب آن روز و شبی که آخرین شب عمر دنیوی آنها بود خیلی شگفت انگیز و حیرت آور است.

آنها حدود یکصد و چند نفر بیشتر  یا چند نفر کمتر نبودند که در محاصره یک سپاه تقریباً سی هزار نفری قرار داشتند و تصمیم قطعی گرفته بودنند که فردای آن شب با یکدیگر وارد میدان جنگ شوند. سرور و خوشحالی از اینکه توفیق پیدا کردنند در آن جنگ باشکوه در کنار یکی از سفیران خدای سبحان و وصی و جانشین و فرزند پیامبر خدا -صلی الله و علیه و آله وسلم – و در مقام دفاع از او و بطور کلی دفاع از دین خدا حضور یابند، در رفتارهای آنها آشکار بود. خوشحالی در جنگی که یکصد نفر مقابل سی هزار نفر قرار خواهند گرفت و با آنها مقابله نظامی خواهند نمود و سرانجام در آن جنگ شهید خواهند شد.

بعد از اینکه شروع جنگ در آن زمان منتفی شد ، امام- علیه السلام – همراهان خود را نزدیک وقت غروب جمع کرد و برای آنها خطابه ای خواند. امام _ زین العابدین – علیه السلام – در کلامی متذکر آن جریان شده و فرموده است: « من در آن حال مریض بودم اما نزدیک شدم تا بشنوم که پدرم به آنها چه می گوید، پس شنیدم که پدرم به اصحابش می فرمود: ثنا می گویم الله را بهترین ثنا و او را حمد می کنم در آسایش ها و در گرفتاریها و سختی ها . پروردگارا تو را حمد می کنم بر اینکه ما را با نبوت تکریم فرمودی[ گرامی داشتی] و قرآن را به ما آموختی و به ما فهم عمیق در دین عطا کردی و برای ما گوش های شنوا و چشم های بینا و قلب های آگاه عطا کردی، پس ما را از شاکران قرار بده . اما بعد، من یارانی با وفاتر و بهتر از یاران خود سراغ ندارم و خاندانی بهتر و مهربان تر از خاندان خود نمی شناسم . خدا به شما از جانب من پاداش نیکو دهد.

آگاه باشید من دیگر گمان یاری از این مردم را ندارم . آگاه باشید من به همه شما اذن رفتن دادم ، پس همه شما بروید و بیعتی و تعهدی از من به گردن شما نیست، و همین شب را که شما را فرا گرفته جمل [ یا مرکب ]خویش قرار دهید و بروید.

پس برادران و فرزندان و فرزندان برادر و پسران عبدالله ابن جعفر گفتند: ما برای چه منظوری برویم؟ آیا برای اینکه بعد از تو زنده بمانیم؟! هرگز، خدا آن روز را برای ما پیش نیاورد. و نخستین شخصی که این سخن را گفت عباس ابن علی _ علیهما السلام _ بود و جمعیت از او پیروی کردند، و سخنانی مثل سخن او گفتند.

پس حسین _علیه السلام _فرمود: ای فرزندان عقیل کفایت می کند برای شما کشته شدن مسلم، پس شما بروید و من اذن رفتن به شما دادم. آنها گفتند: سبحان الله مردم  [ در آن صورت ] درباره ما چه خواهند گفت؟ خواهند گفت ما ترک کردیم آقا و سرور و عمو زاده خود را که بهترین عموها بود و حتی یک تیر با آنها نینداختیم و یک نیزه به کار نبردیم و یک شمشیر نزدیم و ایشان را تنها گذاشتیم و نمی دانیم آنها چکار کردند، نه! به خدا قسم و چنین کاری نخواهیم کرد و بلکه جانها و اموال و خاندان خود را برای تو فدا خواهیم کرد و همراه تو خواهیم جنگید تا وارد شویم در آن جایگاهی که تو در آن وارد شدی! خدا زشت گرداند زندگی بعد از تو را.

خطابه امام – علیه السلام- و آن رفتار او متضمن نکات لطیفی است در آموزش معارف دین خدا و شکوه و جلال توحید و توکل به ذات قدوس الله و قدرت روحی عظیم ناشی از آن توکل و مجموعاً «ذکر الله کثیر» است. و در این بخش از مقالات به ذکر و توضیح بعضی از آن نکات می پردازیم.

۱- این خطبه شریف امام حسین- علیه السلام- و رفتاری که در آن موقعیت از آن حضرت صادر شده از امام سید الساجدین علی بن الحسین- سلام الله علیهما- نقل شده است و خود آن حضرت شاهد تشکیل آن اجتماع و ناظر بر آن جریان بود، پس دارای ارزش و اعتبار خاصی می باشد.

۲- حضرت سید الشهداء امام حسین – علیه السلام- خطابه خود را طبق آنچه در سیره شریف رسول الله -صلی الله علیه و آل وسلم- و آموزش های او به کار بسته می شد با حمد و ثنای ذات قدوس الله آغاز فرمود: ما اگر چه ترجمه شریف را در همین نوشتار آوردیم اما جهت استناد مطالب و توجه بیشتر متن اصلی آن را هم در این بخش ذکر می کنیم. امام- علیه السلام- فرمود:(طبق نقل امام سید الساجدین علیه السلام)

«اُثْنِى عَلَى اللّه اَحْسَنَ الثَّناءِ وَاَحْمَدُهُ عَلَى السَّرّاءِ وَالضَّراءِ ،اَللّهُمَّ اِنِّى اَحْمَدُکَ عَلى اَنْ اَکْرَمْتَنا بِالنُّبُوُّةِ وَ عَلَّمْتَنا الْقُرْآنَ وَفَقَّهْتَنا فِى الدِّینِ وَجَعَلْتَ لَنا اَسْماعاً وَاَبْصاراً وَاَفْئِدَةً فإجعَلنا مِنَ الْشاکرین. اَمَّا بَعْدُ: فَاِنِّى لا اَعْلَمُ اَصْحاباً اَوْفى وَلا خَیْراً مِنْ اَصْحابِى وَلا اَهْلَ بَیْتٍ اَبَرُّ وَ لا اَوصَلُ مِنْ اَهْلِ بَیْتىِ فَجَزاکُمُ اللّهُ عَنِّى خَیْراً. اَلا وَانِّى لا اَظُنُّ یَوْماً لنا مِنْ هؤُلاءِ، اَلا وَ انِّى قَدْ اَذِنْتُ لَکُمْ فَانْطَلِقُوا جَمیعاً، فى حِلّ لَیْسَ عَلَیْکُمْ مِنِّى ذِمامٌ، هذا اللّیلُ قَدْ غَشِیَکُمْ فَاتَّخِذُوهُ جَملاً. »

ثنا یعنی درود و ستایش. امام – علیه السلام- ابتداءً و در اول خطابه خود، را با شکوه اتصال به خدای سبحان را در مرتبه ای متعالی به همراهان نشان داد و آنها را همراه خود در آن پناهگاه امن و وسیع و نورانی وارد ساخت.

امام – علیه السلام- ابتداءً و بطور مستقیم به همراهان و بطور غیر مستقیم به همه پیروان دین خدا و همه انسانها اعلام فرمود که در هر حالی و موقعیتی و در حال آسایش و سرور و همچنین در حال گرفتاری و سختی خدا را حمد می کنم.

از کلام شریف آن حضرت بر می آید که هر فعلی از خدای سبحان صادر شود، آن فعل جمیل و ممدوح و مطلوب می باشد، حتی اگر فعل برحسب ظاهر عامل و سبب گرفتاری و مشقت شود یعنی فعل خداوند در هر صورت جمیل است و ممدوح اگر چه یک فعل در نظر عامه مردم مطلوب و همراه با درد و رنج باشد.

توضیح اینکه: کلمه «حمد» به معنی مدح و ستایش جهت فعل جمیل اختیاری است که از موجودی سر می زند. در معارف دین خدا «حمد » برای همه افعال خدای سبحان به کار می رود و اختصاص به آن ذات قدوس دارد. چون همه افعال جمیل اختیاری از هر موجودی صادر شود، سرانجام فعل خدا محسوب می شود و همه افعال جمیل اختیاری از ناحیه اوست. اگر چه از یک موجود صاحب اختیار سر بزند مثل انسان و افعال جمیل اختیاری انسانها هم در حقیقت فعل خداوند است، اگر چه آنها را از یک نظر به فاعل ظاهری هم می شود نسبت داد.

در این بحث توضیح بیشتر در مورد کلمه «حمد» و اختصاص آن به ذات قدوس الله مناسبتی ندارد.علاقه مندان به توضیح بیشتر به تفسیر المیزان تاًلیف علامه طباطبائی- رضوان الله تعالی علیه- تفسیر سوره حمد مراجعه نمایند.

۳- امام -علیه السلام- در عبارتی از خطبه شریف به اصل موضوع حمد در آسایش ها و در گرفتاری ها و سختی ها اشاره ای فرمود و هم بعد از آن متذکر حمد خود برای نعمت خاص و عظیم پروردگار عالمیان در مورد«نبوت» و «قرآن» شد .از این قطع از خطابه شریف برمی آید که هم تمامی افعال پروردگار عالمیان فعل جمیل می باشد و هم اینکه برای هر فعل جمیلی که از هر موجودی سر بزند لازم است حمد برای الله به عمل آید.

۴- امام -علیه السلام- بعد از ذکر اصل موضوع حمد و اختصاص آن به خدای سبحان و اینکه در هر حالی لازم است انسان ها او را حمد کنند، به یک نعمت بسیار عظیم خداوند اشاره ای فرمود و آن جریان« نبوت» و « تکریم انسانها» با آن نعمت عظیم.

۵- امام – علیه السلام- بعد از ذکر موضوع حمد و ثنا بر پروردگار عالمیان و اینکه او خود در «سرّاء و ضرّاء» (آسایش و گرفتاری)و به طور مستمر به این عبادت عظیم اشتغال دارد، خدای سبحان را مورد خطاب قرار داده و عرض می کند:  پروردگارا من تو را حمد می کنم برای نعمت « نبوت» و اینکه ما را با آن نعمت تکریم فرمودی.

در این بخش از کلام شریف عظمت نعمت نبوت مورد توجه قرار گرفته و آن عظمت در کلام آن وجود مبارک قدسی تجلی یافته است ما این  مطلب و توضیحات لازم برای آن را  در ادامه مقالات و شماره بعدی ذکر خواهیم کرد. ان شاء الله تعالی.

الیاس کلانتری

پاورقی:

۱- ارشاد، شیخ مفید، انتشارات علمیه اسلامیه،ج ۲،ص۹۴

۲- همان، ص۹۳