کلام ایام تاریخی _ ۶۳۹، روزهای تاریخی و پر فضیلت ماه ربیع الاول
*بسم الله الرحمن الرحیم*
*بخش یکم*
کلیات*
- پیام آوری از آسمان جلال
- آفتاب عالم قدس
- میلاد کریم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- مراد از «میلاد کریم» در کلام امیر المؤمنین علی -علیه السلام- درباره رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- خاندان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- کلام امیر المؤمنین علی -علیه السلام- درباره دوران کودکی رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- آموزش اختصاصی رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- در دوران کودکی توسط ملائکه
- کلامی از امام صادق -علیه السلام- درباره آموزش و تربیت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) از طرف خدای سبحان
- تفویض امر دین و امت از طرف خدای سبحان به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- مأموریت بزرگ ترین فرشته از طرف خدای سبحان جهت آموزش و تربیت و مراقبت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)
- فرشته مأمور به آموزش پیامبر خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- صاحب اقتدار عظیم و برترین مقامات و موقعیت ها نزد پروردگار عالمیان بود.
- حکمت ذکر عظمت و موقعیت خاص فرشته ای که مأمور آموزش و مراقبت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شد.
- علت و حکمت ذکر «امی» بودن رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- در کنار فضائل او از جمله «رسالت» و «نبوت»
- آیا ذکر موضوع «امی» بودن رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- بیان یک واقعیت بود یا بیان فضائل و اوصاف جمیل او؟
- علت ذکر موضوع «امی» بودن رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- دوبار و در دو آیه کنار هم در قرآن مجید چیست؟
- فرا گرفتن علم از طریق خواندن و نوشتن تنها راه برای انسان ها نیست.
- روش برتر و متعالی دریافت علم از غیر طریق خواندن و نوشتن.
- معنی حقیقی وحی و انواع آن
- وحی بر پیامبران و انواع دیگر وحی
- انواع وحی از طرف خداوند بر انسان ها
- وحی [والهام] فجور و تقوا به نفس انسان ها
* * * * * * * * * * * *
میلاد کریم رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و ولادت امام صادق (علیه السلام)
در آستانه ورود به شب و روز پر فضیلت هفدهم ماه ربیع الاول قرار گرفته ایم ، شب و روز پر فضیلت و نورانی ولادت خاتم الانبیاء حضرت محمد بن عبدالله -صلی الله علیه و آله و سلم- و ولادت امام جعفر صادق -علیه السلام- ششمین جانشین و وصی و خلیفه حقیقی آن حضرت. شب و روز بسیار مبارکی است و زمان نزول مراتب برتر و وسیعتر از رحمت و برکات خدای سبحان به فضای زندگی انسانها.
قبلاً و در چنین ایامی مقالاتی درباره آن تحول عظیم در عالم قدس و همچنین در فضای زندگی انسانها نوشته شد و در این نوشتار بعد از تذکری نسبت به عنوانین وشماره های تعدادی از آن مقالات به بحثی درباره عظمت این ایام خواهیم پرداخت.
عناوین و شماره های عمده مقالات مربوط به عظمت و برکات این ایام عبارتند از:
- کلام ایام -۲۰، میلاد کریم
- کلام ایام-۱۱۱، عظمت حادثه ولادت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم)
در دو بخش و با شماره-۱۱۲.
- کلام ایام -۲۵۵، عید میلاد آخرین پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم).
- کلام ایام-۳۰۷، پیام آوری از آسمان جلال.
در چهار شماره و با شماره های -۳۰۸و۳۰۹و۳۱۰
- کلام ایام-۴۶۷، آفتاب عالم قدس.
در سه بخش و با شماره های ۴۶۸ و ۴۶۹
میلاد کریم رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) و ولادت امام صادق (علیه السلام)
اولین مقاله از مقالات مربوط به ولادت رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- با عنوان: میلاد کریم و با شماره ۲۰ در سالهای قبل منتشر شد. و ما اصل این عنوان را از کلام شریف امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- گرفتیم. قطعه ای از آن مقاله را که مشتمل بر کلام امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- و توضیح و تفسیری از آن است، در ابتداء این نوشتار نقل می کنیم.
«امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) در یکی از خطبه های خود در توصیف وجود مبارک رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید:
«إِلَی أَنْ بَعَثَ اللهُ سُبْحَانَهُ مُحَمَّداً رَسُولَ الله صَلَّی الله عَلَیْهِ وَآلِهِ لِإَِنْجَازِ عِدَتِهِ وَإِتَمامِ نُبُوَّتِهِ، مَأْخُوذاً عَلَی النَّبِیِّینَ مِیثَاقُهُ، مَشْهُورَةً سِمَاتُهُ، کَرِیماً مِیلادُهُ» (۱). یعنی تا این که خداوند سبحان محمد رسول الله را- صلی الله علیه و آله- برای انجام وعده خویش و کامل کردن نبوتش مبعوث فرمود، در حالی که از پیامبران قبلی در مورد او پیمان گرفته بود ]که به او ایمان بیاورند و ظهورش را به پیروان خود بشارت دهند[ در حالی که علاماتش مشهور و میلادش کریم و ارزشمند بود.
بحث در موضوع بعثت رسول خاتم حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و تحولی که در سطح عالم از ناحیه رفتار ها و اخلاق و شخصیت آن بزرگوار ایجاد شد، را به خواست خداوند به زمان بعثت آن وجود گرامی یعنی ماه رجب موکول می کنیم. و اینجا جهت توضیح عبارتی که در کلام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) در مورد ولادت مبارک آن حضرت بود، قطعه مذکور را ذکر کردیم یعنی عبارت «کریماً میلاده».
از جمله اوصافی که امام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) برای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در خطبه خود ذکر کرده، موضوع ولادت آن حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) است. که فرمود: «کریماً میلاده» یعنی میلاد او شریف و ارزشمند و گرامی بود. این که مراد امیرالمؤمنین از این عبارت چیست؟! احتیاج به تدبّری در این زمینه وجود دارد. یک احتمال این است که قبل از ولادت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) موضوع این ولادت در آموزش های پیامبران قبلی برای انسان ها آشکار بود و آن بزرگواران آن حادثه پر برکت را به پیروان خود بشارت داده بودند و روشن بود که حادثه ولادت آن حضرت در نزد پروردگار عالم حادثه ای عظیم و مبارک می باشد.
احتمال دیگر این است که در زمان ولادت آن حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) حوادثی در مناطقی از عالم به وقوع پیوست که نشانگر تحوّلی عظیم در عالم و آغاز عصر جدیدی در تاریخ زندگی دینی انسان ها بود. به طوری که نقل کرده اند، در زمان ولادت آن حضرت (صلی الله علیه و آله و سلم) بت هائی که مشرکان در خانه خدا نصب کرده بودند فرو ریختند. و آتشکده فارسی که عبادتگاه بت پرستان بود خاموش شد، و دریاچه ساوه که مورد پرستش عده ای از بت پرستان بود خشکید و قسمتی از ایوان کسری قصر پادشاهان جبّار فارس، شکافت و فرو ریخت. و نوری از وجود آن حضرت به سوی آسمان برخاست که فضای وسیعی را روشن کرد.
و احتمال دیگر این که آن حضرت در خاندانی متولد شد که افراد آن خاندان شخصیت های بزرگواری بودند و شخصیت آن ها ستوده و مورد توجه دیگران بود. پدر و اجداد آن حضرت در طول تاریخ انسان هائی کریم و خوشنام و بخشنده و مهمان نواز و مدافع مظلومان و دادرس محرومان و نیازمندان بودند. و آن حضرت از نسل حضرت ابراهیم خلیل (علیه السلام) بود. و می شود گفت همه این جهات و بعضی احتمالات دیگر، مورد نظر مبارک امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) بوده است.» (۲)
در بعضی از مقالات قبلی موضوع آموزش اختصاصی وجود مبارک پیامبر –صلی الله علیه و آله و سلم– از طرف خدای سبحان توسط فرشته ای عظیم مورد بحث قرار گرفت. در آن مقالات محور بحث کلامی از امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- بود که در یکی از خطبه های آن حضرت قرار دارد.
اصل کلام شریف امام -علیه السلام- را در این نوشتار نقل می کنیم و بعد از توضیح مختصری درباره آن به ذکر و بیان اوصاف شریف رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- از کلام خدای سبحان و روایاتی از امیر المؤمنین علی -علیه السلام- و دیگر معلمان آسمانی می پردازیم.
امیر المؤمنین علی -علیه السلام- در یکی از خطبه های خود درباره دوران کودکی و آموزش اختصاصی وجود مبارک رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- فرمود:
«وَ لَقَدْ قَرَنَ اللَّهُ بِهِ (صلی الله علیه وآله) مِنْ لَدُنْ أَنْ كَانَ فَطِيماً أَعْظَمَ مَلَكٍ مِنْ مَلَائِكَتِهِ يَسْلُكُ بِهِ طَرِيقَ الْمَكَارِمِ وَ مَحَاسِنَ أَخْلَاقِ الْعَالَمِ لَيْلَهُ وَ نَهَارَهُ»(۳) یعنی: خدا از زمانی که او را از شیر گرفتند، بزرگترین مَلَک (فرشته) خود را قرین او قرار داد [جهت آموزش و تربیت و مراقبت از او] و آن فرشته شب و روز او را در راه های مکارم و محاسن و اخلاق پسندیده و زیبا همراهی می نمود.
در کلامی از امام صادق -علیه السلام- شرح و توضیحی درباره موضوع آموزش اختصاصی وجود مبارک رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- بیان شده است. آن کلام در این زمینه در بعضی جهات شباهتی به کلام امام امیر المؤمنین علی -علیه السلام- دارد و مشتمل بر نکات دیگری در این زمینه است.
امام صادق -علیه السلام- در کلام شریف خود فرمود:
«إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَدَّبَ نَبِيَّهُ فَأَحْسَنَ أَدَبَهُ فَلَمَّا أَكْمَلَ لَهُ الْأَدَبَ قَالَ «إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ»[القلم آیه۴] ثُمَّ فَوَّضَ إِلَيْهِ أَمْرَ الدِّينِ وَ الْأُمَّةِ لِيَسُوسَ عِبَادَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ- ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) كَانَ مُسَدَّداً مُوَفَّقاً مُؤَيَّداً بِرُوحِ الْقُدُسِ لَا يَزِلُّ وَ لَا يُخْطِئُ فِی شَيْءٍ مِمَّا يَسُوسُ بِهِ الْخَلْقَ فَتَأَدَّبَ بِآدَابِ اللَّه»(۴) یعنی: به راستی الله، عزّوجلّ پیامبرش را آموزش داد و تربیت کرد و آموزش و تربیت او را نیکو قرار داد، و چون آموزش و تربیت او را کامل کرد [به او] فرمود «وَ إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ» [یعنی تو صاحب خلق عظیمی هستی. سوره قلم آبه ۴] سپس امر دین و امت را به او واگذار نمود تا زندگی بندگان را اداره کند پس او – عزّوجلّ – فرمود: «وَ مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا» یعنی آنچه رسول خدا برای شما آورد بگیرید [بپذیرید] و از آنچه شما را نهی فرمود خودداری کنید. و همانا رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) استوار و در استقامت و موفق و موید [تایید شده و قدرت یافته] به [روح القدس] بود و دچار لغزش و خطایی نمی شد در چیزی از تدبیر و اداره امور مخلوقات، پس او به آداب خدایی تربیت یافت
کلام شریف امام صادق -علیه السلام- مشتمل بر نکات دقیق و لطیفی است که لازم است مورد توجه دقیقی قرار بگیرد و بعضی از آن نکات عبارتند از:
یکم: آموزش علمی و اخلاقی و تربیت رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- بطور اختصاصی از طرف خدای سبحان -عزّ و جلّ- انجام گرفته است.
دوم: آموزش و تربیت آن حضرت در زیباترین و بهترین صورت تحقق یافته است.
سوم: فرشته ای که برای آموزش رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- مأموریت یافته بود، بزرگ ترین فرشته ها و مأموران خدای سبحان بود.
چهارم: مَلَک (فرشته) مورد نظر صاحب اقتدار عظیم و ممتازترین و برترین مقامات و موقعیت ها در نزد پروردگار عالمیان بود.
پنجم: مَلَک مورد نظر لازم بود وجود قدسی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- برای عظیم ترین مأموریت ها و متعالی ترین رسالت ها از طرف خدای سبحان آماده کند.
ششم: اگر چه فرشته موردنظر در این جریان واسطه تعلیم بود، اما خود همین توسطیّت (واسطه بودن) برای آن مأموریت عظیم هم مستلزم داشتن قدرتی عظیم بود. اگر چه آن قدرت و استعداد را از ناحیه اتصال در مرتبه ای خاص به ذات قدوس «الله» دریافت می کرد.
هفتم: موقعیت خاص علمی و اخلاقی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- و آموزش او توسط بزرگ ترین ملائکه با زندگی انسان ها ارتباط دارد و طبعاً ذکر آن در کلام امیر المؤمنین علی -علیه السلام- و همچنین در روایت نقل شده از امام صادق و دیگر روایات نقل شده از معلمان آسمانی -علیهم السلام- دارای حکمتی است، چون آن ذوات مقدسّه هرگز کلام بدون حکمت و بدون فایده بر زبان نمی آورند.
آموزش علمی و اخلاقی و تربیت رسول خدا
(صلی الله علیه و آله و سلم) به طور اختصاصی از طرف خدای
سبحان انجام گرفته است.
آن آموزش به طوری که در کلام امیر المؤمنین علی -علیه اسلام- و همچنین در کلام نقل شده از امام صادق -علیه السلام- به آن تصریح شده، به طور اختصاصی از طرف ذات قدوس الله – جلّ جلاله – انجام گرفته است. قابل توجه است که از آیات کریمه قرآن مجید وجود مبارک پیامبر اکرم -صلی الله علیه و آله و سلم- و اوصاف شریف او کلمه «امّی» به کار رفته است به طوری که در آیه کریمه ذیل فرمود:
«الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» ﴿الاعراف آیه ۱۵۷﴾
در این آیه کریمه در توصیف رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- و بیان اوصاف جمیل و فضائل آن بزرگوار «امّی» هم ذکر شده است، یعنی آن حضرت «رسول» و «نبّی» و همچنین «امّی» بود. کلمه «امّی» غالباً و در نظر اکثر مفسران قرآن به معنی درس ناخوانده می باشد و یا معانی شبیه آن. این که آن وجود مبارک درس ناخوانده بود و به مکتب -به معنی عرفی- نرفته بود مطلب مسلّمی است و قابل قبول اما قابل توجه است که چرا در کلامی که اوصاف شریف آن حضرت و رفتارهای شکوهمند او ذکر شده، موضوع امّی بودن او هم مورد تصریح قرار گرفته!
باز قابل توجه است که حتی در آیه بعدی هم مجدداً به امّی بودن آن حضررت اشاره ای شده است به طوری که فرمود:
«قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ»﴿الاعراف آیه ۱۵۸﴾ یعنی: ای انسان ها به راستی من فرستاده خدا هستم به سوی شما همان که برای اوست ملک [و حکومت] آسمان ها و زمین، معبودی جز او نیست، زنده می کند [حیات می بخشد] و می میراند، پس ایمان بیاورید به الله و رسول او، نبّی امّی آن که ایمان می آورد به الله و کلمات او و پیروی کنید از او باشد که هدایت پذیر بشوید.
در این آیه کریمه هم بعضی از فضائل و اوصاف و رفتارهای عظیم رسول اکرم –صلی الله علیه و آله و سلم- ذکر شده و در ردیف فضائل آن حضرت مجدداً موضوع امّی بودن او مورد تذکر قرار گرفته. پس، ذکر موضوع امّی بودن در کنار فضائل عظیم او مثل «رسالت» و «نبوت» و رفتارهای رفیع و پر جاذبه او باید حکمت خاص فوق عادی داشته باشد و این وصف یعنی امّی بودن یکی از فضائل او محسوب شود. اما امّی بودن به این معنی و به طور کلی درباره انسان ها فضیلتی محسوب نمی شود، بلکه فرا گرفتن خواندن و نوشتن و خواندن کتاب ها فضیلت محسوب می شود.
برای روشن شدن این نکته و بر طرف شدن این شبهه و حل این مسأله می توان گفت: امّی بودن اگر به معنی درس ناخوانده بودن باشد یا معنی دیگری شبیه آن، در مورد شخص رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم- و فقط درباره آن وجود مبارک قدسی فضیلت و نوعی کمال بود، همانطور که در هر دو آیه کریمه در ردیف فضائل و کمالات آن حضرت ذکر شده است.
توضیح این که: خواندن و نوشتن فضیلت و امتیازی است در مقابل عدم استطاعت بر این کار و باصطلاح بی سوادی، اما فن روش انحصاری در آموزش و کسب علم و تنها روش نمی باشد، بلکه روش های دیگری هم برای آموزش و کسب علم وجود دارد از جمله آموزش با رفتارها و اعمال و به کار بردن اصول اخلاق انسانی. بدون نیاز به خواندن و نوشتن و همچنین آموزش از طریق کلام و سخن.
اما نوعی آموزش و کسب علم و ایجاد علم هم وجود دارد که برتر از انواع دیگر آن است و آن عبارت است از آموزش از طریق «وحی» و «الهام». وحی به معنی القاء چیزی و علمی به یک موجود به طریق سریع یا پنهان و مرموز و یا بصورت نوعی اشاره . کلمه «الهام» هم قریب المعنی با کلمه «وحی» است و یا نوعی از انواع وحی است.
یکی از انواع «وحی» و نوع متعالی و برتر آن، وحی خدای سبحان به پیامبران است که به آن «وحی نبوی» و یا «وحی رسالی» یعنی: رسالتی گفته می شود. در این نوع وحی خدای سبحان پیامی و علمی و مطلبی را به پیامبران خود یاد می دهد و القاء می کند. این نوع وحی یعنی وحی به پیامبران از طرق مختلفی انجام می گیرد. مجموعا از سه طریق، بطوریکه خدای سبحان در قرآن مجید فرمود:
«وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ»﴿الشوری آیه۵۱﴾ یعنی: و به هیچ بشری نمی رسد که الله با او تکلم کند جز از طریق وحی یا از وراء حجابی یا رسولی [از ملائکه] بفرستد پس وحی کند [آن ملک] به اذن او [الله ] آنچه را او می خواهد و به راستی او علیّ و حکیم است.
چند نوع وحی که در این آیه کریمه ذکر شده است عبارتند از:
۱- وحی مستقیم بدون واسطه
۲- وحی از وراء حجاب
۳- وحی توسط رسولی یعنی فرشته وحی
وحی بر پیامبران به طوری که به آن اشاره شده تنها روش آموزش و تولید علم نیست، بلکه نوعی از آن در مورد انسان های برتر و متعالی هم جریان می یابد که غالباً به آن الهام گفته می شود. و نوعی دیگر درباره عموم انسان ها تحقق دارد، به طوری که خدای سبحان فرمود:
«وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا – فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا» ﴿الشمس آیه۷و۸﴾ یعنی: سوگند به نفس [روح انسان] و آن چه آن را تنظیم و تعدیل فرمود، پس به آن الهام کرد زشتی ها و پاکی های آن را.
این نوع وحی غالباً در فطرت انسان و خلقت او جریا می یابد و بدون آموزش به معنای عرفی در انسان به وجود می آید.
انسان به طور فطری و بدون آموزش به معنای عرفی به بعضی از اشیاء تمایل و علاقه پیدا می کند، مثل عدالت و محبت به دیگران و تماشای آب و درخت و عطرهای طبیعی و بعضی از حیوانات و بچه های آن ها و انسان ها بالخصوص کودکان و آزادی و آسایش و دارایی ها و امثال آن ها.
و همچین از بعضی اشیاء حالت نفرت پیدا می کند، مثل بوی زباله و سرقت و خیانت و ظلم به دیگران و بناهای تخریب شده و فحش و حرف های زشت و خشونت و دروغ گفتن و امثال آن ها. اما این تمایلات و گرایش ها جنبه آموزشی به معنی عرفی ندارد و از طریق آموزش در انسان ها به وجود نمی آید.
دریافت وحی از نوع مخصوص پیامبران، یعنی: وحی نبوی و رسالی، احتیاج به استعداد و قدرتی دارد که خدای سبحان به آن ها عطا می کند. یعنی لازم است در روح شریف پیامبران زمینه ای برای دریافت آن نوع وحی به وجود بیاید.
آموزش از طریق وحی نوعی بسیار برتر و متعالی تر از آموزش از طریق خواندن و نوشتن می باشد، و پیامبر خدا –صلی الله علیه و آله و سلم– از زمان کودکی تحت آموزش مستقیم خداوند از طریق وحی و توسط عظیم ترین مَلَک قرار داشت و ارزش آموزش از طریق خواندن و نوشتن، قابل مقایسه با آموزش از طریق وحی نمی تواند باشد.
در علم عطا شده به رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم– از طریق وحی هیچ گونه خطا و جهل و ناخالصی و فراموشی وجود ندارد و لازم بود روح پاک آن وجود مبارک قدسی از هر نوعی آمیختگی به جهل و خطا مصون باشد و در آن ظرف قدسی جز حقایق خالص چیزی وارد نشود. لذا خدای سبحان اراده فرمود که رسول گرامی خود را به نحو خاص فوق عادی، حتی متفاوت با سایر پیامبران -سلام الله علیهم اجمعین- آموزش دهد.
تذکر نکته ای هم لازم است و آن اینکه اگر قدرت بر خواندن و نوشتن درباره رسول خدا –صلی الله علیه و آله و سلم– فضیلتی و کمالی محسوب می شد، خدای سبحان این امکان را هم در آموزش خاص آن حضرت و از طریق مَلَک (فرشته) مأمور به آموزش او، به وجود می آورد.
این بحث در مقاله بعدی ادامه خواهد یافت. ان شاء الله تعالی.
الیاس کلانتری
۰۶/۲۰/ ۱۴۰۴
پاورقی:
۱- نهج البلاغه، خطبه یکم
۲- وب سایت حکمت طریف، بخش کلام ایام، شماره ۲۰
۳- نهج البلاغه، خطبه۱۹۲، مشهور به خطبه قاصعه (الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَبِسَ الْعِزَّ وَ الْكِبْرِيَاءَ …)
۴- اصول کافی، شیخ کلینی، کتاب الحجة، باب التفویض الی رسول الله -صلی الله علیه و آله و الی الائمة علیهم السلام- فی امر الدین ح۴، (نسخه انتشارات علمیه اسلامیه ج۲ ص۵)