کلام ایام تاریخی – ۶۵۷، فضائل ماه رجب و روزها و شب های تاریخی آن
بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم*
بخش سوم*
کلیات*
- عناوین و شماره های مقالات سال های قبل درباره ماه عظیم رجب
- سخنانی از امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- که در مقالات قبلی مورد شرح و تفسیر قرار گرفت
- آموزش های دین خدا در سیره و کلام امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)
- تقدیرات حاکم بر نظام حیات از طرف خداوند.
- لازم است انسان ها تقدیرات پروردگارشان را شناسایی کنند و رفتارهای خود را با آن تقدیرات هماهنگ سازند
- کلامی از امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- درباره تقدیرات پروردگار عالمیان و تدابیر انسان ها
- آیا از تدبیر انسان ها در امور زندگی نهی به عمل آمده است؟
- تقدیرات خدای سبحان در زندگی انسان ها
- تقدیرات خداوند راه حقیقی زندگی را برای انسان ها ساخته و هموار نموده است.
- نتایج مقابله بعضی از انسان ها با تقدیرات خداوند
- نتایج و آثار تسلیم انسان در مقابل تقدیرات خداوند
- انسان در چه صورتی از رحمت و برکات خداوند محروم می شود
- هیچ صاحب عقل سلیمی خودش را عمداً از ناحیه اعمال خود از فضل بی پایان پروردگار عالمیان محروم نمی کند.
- مشیت و علم خداوند قبل از تولد انسان شامل حال او می شود.
- اصل وجود انسان و رشد بدن او مطابق قوانین و الطاف پروردگارش به وجود می آید و استمرار می یابد.
- عده زیادی از انسان ها در حالی که تحت مشیت عمومی پروردگارشان زندگی می کنند، به جلوه های مشیت او بی اعتناء هستند.
- تقدیرات خداوند کار عظیم مراقبت از نوزاد و کودک را از طریق عشق مادر به فرزند آسان می سازد.
- کلامی از حضرت سیدالشهداء امام حسین -علیه السلام- درباره اطفال
- تقدیرات خدای سبحان نسبت به نوزادان و کودکان در کلام امام حسین -علیه السلام- در دعای عرفه
- مهربانی مادران و دیگر انسان ها نسبت به نوزادان و کودکان جلوه هایی از تقدیرات خدای سبحان است.
- برقراری مشیت خداوند در خلقت و پرورش نوزاد و کودک انسان بدون اطلاع خود کودک.
- دعای عرفه مثل نهری است زلال از عرفان و معرفت پروردگار عالمیان.
- ابعاد و جهات مختلف مشیت خداوند و تقدیرات او در خلقت و رشد انسان
- اگر رشد بدنی نوزاد و کودک انسان به میزان قبل از تولد او ادامه می یافت، وزن یک کودک در چند سال اول عمر او به میلیون ها کیلو می رسید.
- قوانین و تقدیرات حاکم بر رشد انسان در سنین مختلف.
* * * * * * * * * * * * * * * * * *
از ایام ماه عظیم و پر برکت رجب سپری شد و به شب و روز سیزدهم این ماه رسیدیم. شب ها و روزهای سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم ماه رجب جلالت و عظمت و فضائل زیادی دارد و دعاها و اعمال و عبادات خاصی برای آن ها معین شده است. در روز سیزدهم ولادت پر برکت امام امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- واقع شده و سبب کثرت فضائل این روز و مجموعاً ماه رجب شده است.
در اولین مقاله برای ماه رجب سال جاری -مقاله شماره ۶۵۵- اشاره ای شد به عناوین اصلی مقالات این ماه و موضوعاتی که بنا داریم مقالاتی درباره آن ها نوشته شود و یکی از آن موضوعات محوری «روزهای تاریخی و پر فضیلت ماه رجب» خواهد بود. اما به علت اینکه تا امروز موفق به نوشتن همه مقالات مناسب ایام ماه رجب نشدیم و مقدار قابل توجهی عقب ماندیم و روز سیزدهم ماه رجب فرا رسید و از طرفی دیگر بین ایام پر فضیلت ماه رجب دو رویداد عظیم بعثت رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- و ولادت امام امیرالؤمنین علی -علیه السلام- قرار دارد، لازم بود به عنوان تبریک این دو روز مبارک هم مقاله ای اختصاص یابد.
اما به جهت اینکه رویداد با شکوه قدسی بعثت پیامبر خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- در روزهای آخر ماه رجب وقوع یافته و تا آن روز فرصت مناسبی وجود دارد، در این مرحله اکتفاء می کنیم به نوشتن مقاله ای درباره امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- و مقاله مناسب جریان بعثت وجود مبارک رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- را به روزهای آینده موکول می کنیم. ان شاء الله تعالی
قبلاً در ایام عید غدیر خم و همچنین زمان شهادت آن وجود مبارک قدسی مقالاتی نوشته شد و در بعضی از آن مقالات تعدادی از سخنان و آموزش های امام -علیه السلام- مورد بحث و بررسی و توضیح قرار گرفت. اصل و ترجمه آن تعداد از سخنان امام -علیه السلام- قبلاً در مقاله ای از شماره های مختلف جمع آوری شد و مورد تذکر قرار گرفت (مقاله شماره-۴۹۶) و در این مقاله سخنان دیگری از آن وجود مبارک را مورد بررسی و توضیح قرار می دهیم.
آموزش های دین خدا در سیره و کلام امیر المؤمنین علی (علیه السلام)
۱۷- «تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِيرِ، حَتَّى يَكُونَ الْحَتْفُ فِي التَّدْبِيرِ»(۱) یعنی: امور، تحت سلطه و تسلیم در برابر تقدیرات هستند حتی تدبیر [مقابل آن ها] ممکن است سبب مرگ شود.
در کلام شریف اشاره ای شده است به اینکه در عالم موجود اراده ها و مشیت ها و سنت ها و قوانینی از طرف پروردگار عالمیان برقرار است که امام -علیه السلام- آن ها را مجموعاً مقادیر نامیده است یعنی تقدیرات با علم و حکمت و قدرت خدای سبحان برقرار شده و در عالم جریان دارد.
لازم است انسان ها تقدیرات پروردگارشان را شناسایی کنند و رفتارها و زندگی خود را با آن تقدیرات هماهنگ سازند و از برقراری آن ها بهره مند شوند و نیازهای زندگی خود را از ناحیه این نوع علم و شناسایی آن قوانین برطرف سازند.
لازم به تذکر است که اصل تدبیرات در امور زندگی انسان ها و از طرف خود آن ها در این کلام شریف مورد نهی قرار نگرفته است بلکه انسان موظف شده به تفکر و تدبر در امور زندگی و چاره سازی در مقابل مشکلات و به کار بردن قوه عقل در پیمودن راه زندگی، بلکه مراد از این کلام شریف «تدبیر در مقابل تقدیرات خداوند» است. یعنی: تدبیر به صورت مقابله با قوانین حاکم بر عالم که نظام زندگی انسان ها بر اساس آن قوانین و سنت ها برقرار شده و استمرار و جریان دارد. و انسان نیاز دارد به شناسایی راه های زندگی و خودداری از رفتن در بیراهه ها و کنار پرتگاه های جاده حیات.
تقدیر در لغت به معنی اندازه گیری است. در خلقت موجودات و ربوبیت آن ها از طرف ذات قدوس الله -عزّوجلّ- علم و حکمت و قدرت خاصی بر عالمیان و مخلوقات او و در رأس آن ها بر انسان ها حکومت دارد و خدای سبحان اندازه ها و حدودی را برای مخلوقات خود در نظر گرفته است.
تقدیرات خداوند راه حقیقی زندگی را برای انسان ها ساخته و آن را هموار نموده است و موانع آن راه و بیراهه های خارج از آن را از طریق پیامبران خود به انسان ها نشان داده است. و زندگی انسان ها تحت قدرت آن تقدیرات جریان می یابد. اما اگر بعضی از انسان ها از آن راه هموار آشکار علامت گذاری شده خارج شوند، دانسته یا ندانسته با تقدیرات خداوند به مقابله و مخالفت بر می خیزند و قطعاً در این صورت و در این مقابله شکست خواهند خورد و گاهی این مقابله و مخالفت عامل مرگ آن ها هم خواهد شد.
خدای سبحان برای خلقت و پرورش مخلوقات در فضای زندگی آن ها قوانینی و سنت هایی را برقرار کرده است و در آن قوانین و سنت ها اندازه ها و محاسباتی به کار رفته است. آن اندازه ها و محاسبات از ناحیه مشیت و اراده او که خالق و ربّ همه موجودات است برقرار شده و آن مشیت ها و اراده ها در تمام عالم حکومت خواهد کرد و هیچ قدرت و اراده ای بر قدرت و اراده او غلبه نخواهد داشت.
وقتی انسان تسلیم تقدیرات پروردگارش شود، از علم و قدرت و رحمت و بخشش و همه اسماء الحسنای او بهره مند خواهد شد و رسیدن به این مرتبه و مرحله از عبودیت، سعادت عظیمی است، اما در غیر این صورت انسان در جهاتی از رحمت و برکات و عطایای پروردگارش محروم خواهد شد.
هیچ صاحب و پیرو عقل سلیمی خودش را عمداً و از ناحیه اعمال خود از فضل بی پایان پروردگار عالمیان محروم نمی کند. وقتی انسان از مسیر جریان تقدیرات خداوند خارج می شود در بیراهه ها و راههای منتهی به پرتگاهها سرگردان خواهد شد.
اصل وجود انسان و رشد بدن و روح او مطابق قوانین و الطاف پروردگارش به وجود می آید و استمرار می یابد و انسان دانسته یا نادانسته و خودآگاه یا ناخودآگاه بطور مستمر از الطاف و عنایات خدای سبحان بهره مند می شود. مشیت و علم خداوند قبل از تولد او ، شامل حال او می شود و انسان مدتها و در طول سالهای زیادی از عمر خود از قوانین و سنت های پروردگار عالمیان و از نعمت های او بهره مند می شود اما غالباً او در سنین کودکی و نوجوانی و جوانی توجهی به الطاف و عنایات و قوانین خداوند ندارد و حتی عده زیادی از انسانها در سنین بالاتر عمر خود و دوره فعالیت های عقلی هم به مشیت و اراده و ربوبیت پروردگارشان توجه لازم را ندارند در نتیجه آن عده از انسانها در حالیکه تحت مشیت عمومی پروردگارشان زندگی می کنند، اما به جلوه های مشیت او بی اعتناء هستند. و در این صورت دانسته یا ندانسته از بعضی جهات رحمت پروردگار عالمیان محروم یا کم بهره مند می مانند. بعنوان مثال وقتی یک انسان در مرحله نوزادی قرار دارد و تازه متولد شده است، احتیاجات زیادی به کمک دیگران دارد. او نمی تواند غذای مورد نیاز خود را بدست آورد. حتی نمی تواند آب مورد نیاز خود را برای ادامه زندگی، اگر چه در کنارش قرار گرفته باشد، بنوشد. اصلاً تا چند ماه از زندگی خود نباید بطور عادی و مثل سایر انسانها آب بنوشد، بلکه غذای به وجود آمده در بدن مادرش، هم غذای مورد نیاز وجود او و هم آب مورد نیاز او را تأمین می کند و شیر مادر حتی داروی مورد نیاز بدن او را در مقابل بعضی از بیماریها با خود دارد.
البته آن غذای مورد نیاز او که با مجموع بدن و دستگاه گوارشی او تناسب دارد، با اراده خداوند و بدون دخالت مادر به وجود می آید و کودک بطور ناخودآگاه با رفتاری بنام گریه، گرسنگی و تشنگی و نیاز خود به آب و غذا را اعلام می کند و مادرش مطابق مشیت و اراده پروردگار عالمیان نوزاد خود را تغذیه می کند.
مراقبت از یک نوزاد و تغذیه او و در صورت ابتلاء به بعضی ناراحتی ها و بیماری ها و در ساعاتی از شب و روز که مادر احتیاج به خواب و استراحت دارد و بیدار شدن مکرر در طول شب و مراقبت از نوزاد که امکان تکلم و اعلام وضعیت بدنی خود برای او نیست، کاری است سنگین و خسته کننده و پردردسر! اما خدای سبحان با قرار دادن نوعی محبت و عاطفه شدید در وجود مادر این کار سنگین را برای او آسان و حتی لذتبخش می کند.
نوزادان طبعاً در مرحله نوزادی و کودکی نسبت به این امور بی اعتناء و بی توجه هستند و اکثر انسان ها حتی در سنین بالاتر عمر و بعضی از آنها در تمام طول عمر خود هم توجهی به این امور ندارند.
قابل توجه است که حضرت سیدالشهداء امام حسین – علیه السلام – در دعای شریف مشهور عرفه در صحرای عرفات متذکر این موضوع شده و فرموده است:
«الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى لَيْسَ لِقَضائِهِ دافِعٌ، وَلَا لِعَطائِهِ مانِعٌ …» (۲) یعنی: حمد مخصوص الله است که برای قضاء او دفع کننده ای نیست و هیچ عاملی نمی تواند مانع عطای او شود.
تا اینکه درباره موضوع مورد بحث فرمود:
«وَحَفِظْتَنِى فِى الْمَهْدِ طِفْلاً صَبِيّاً، وَرَزَقْتَنِى مِنَ الْغِذاءِ لَبَناً مَرِيّاً، وَعَطَفْتَ عَلَىَّ قُلُوبَ الْحَواضِنِ، وَكَفَّلْتَنِى الْأُمَّهاتِ الرَّواحِمَ» یعنی: و مرا حفظ کردی در حالیکه در گهواره طفل ناتوانی بودم و روزی من قرار دادی از شیر مادر غذایی گوارا، و مهربان ساختی دلهای دایه گان را برای من و مرا تحت تکفل مادران مهربان قرار دادی.
امام – علیه السلام – در این عبارت از دعای شریف به محبت مادر نسبت به نوزاد اشاره ای نموده که از الطاف شناخته شده پروردگار عالمیان است نسبت به نوزادن و کودکان و لازم است مورد توجه بیشتری قرار بگیرد و انسان ها درباره این نعمت عظیم خداوند شاکر باشند و درباره خود و کودکان خود و همه کودکان متذکر آن شوند.
قابل توجه و تذکر است که امام – علیه السلام – در این دعای شریف و در این بخش از آن به ذکر تغذیه نوزادان و مهربانی مادران نسبت به آنها اکتفاء نفرموده، بلکه متذکر نعمت های دیگر پروردگار عالمیان در این زمینه شده و توجه انسانها را به آن نعمت ها معطوف فرموده که در رأس آن نعمت ها خلقت انسان قرار دارد و در این زمینه خطاب به پروردگار عالمیان عرض می کند:
«اللّٰهُمَّ إِنِّى أَرْغَبُ إِلَيْكَ وَأَشْهَدُ بِالرُّبُوبِيَّةِ لَكَ مُقِرّاً بِأَنَّكَ رَبِّى، وَأَنَّ إِلَيْكَ مَرَدِّى، ابْتَدَأْتَنِى بِنِعْمَتِكَ قَبْلَ أَنْ أَكُونَ شَيْئاً مَذْكُوراً، وَخَلَقْتَنِى مِنَ التُّرابِ» یعنی: پروردگارا من رغبت [و اشتیاق] به سوی تو دارم و شهادت می دهم به ربوبیت تو و اقرار می کنم به اینکه تو ربّ من هستی و بازگشت من بسوی تو خواهد بود. نعمت خود را به من عطا فرمودی قبل از اینکه شیٔ قابل ذکری شده باشم و مرا از خاک آفریدی.
در این عبارت امام – علیه السلام – متذکر نعمت خلقت انسان شده که وجود او قبلاً مقداری از مواد طبیعی و خاک پراکنده بود و مشیت و ارارده خدای سبحان او را از مقداری خاک پراکنده در زمین که یک شیٔ قابل ذکری نبود، به صورت یک انسان آفرید. و همچنین درباره زمان خلقت خود عرض می کند:
«لَمْ تُشْهِدْنِى خَلْقِى، وَلَمْ تَجْعَلْ إِلَىَّ شَيْئاً مِنْ أَمْرِى، ثُمَّ أَخْرَجْتَنِى لِلَّذِى سَبَقَ لِى مِنَ الْهُدىٰ إِلَى الدُّنْيا تامّاً سَوِيّاً» یعنی: مرا شاهد خلقت خودم قرار ندادی و برای من در آفرینش خودم امری را واگذاری نگردی، سپس ولادت مرا در زمانی قرار دادی – که قبلاً هدایت تو سبقت یافته بود – بصورتی کامل و آراسته.
این دعای شریف مثل نهری است زلال از عرفان و معرفت پروردگار عالمیان و اشتیاق به آن ذات قدوس و علاوه بر شرح ها و تفسیرهایی که برای آن نوشته شده به طور مستمر لازم است مورد شرح و تفسیر جدیدتری قرار بگیرد و دقایق و لطایف عبارات آن از جهات متعددی مورد بررسی قرار بگیرد. و ما به جهت ارتباطی که بعضی از عبارات آن با کلام مورد بحث نقل شده از امیرالؤمنین علی -علیه السلام- دارد، متذکر بعضی از آن عبارات شدیم. حاصل کلام در این بخش از مقاله اینکه خلقت انسان و رشد بدنی و روحی او از ناحیه تقدیرات [و مقادیر] پروردگار عالمیان تحقق می یابد. و تقدیرات خدای سبحان بر خلقت و ربوبیت او حاکم است و علم یا جهل عده ای از انسان ها نسبت به آن تقدیرات و مشیت و اراده پروردگار عالمیان در خلقت و ربوبیت انسان ها و قوانین حاکم بر خلقت انسان و وجود او را تغییر نمی دهد و سنت های پروردگار عالمیان تغییر ناپذیر است.
تقدیرات پروردگار عالمیان در خلقت و رشد بدن انسان و سایر جانداران و بعضی از گیاهان -البته در اصل در همه آن ها- آشکارتر است. به عنوان مثال: جنین انسان در ابتدا و زمان تشکیل فرضاً یک گرم وزن دارد و حدود ۹ ماه بعد از آن، زمانی که بصورت نوزاد متولد می شود و حدود سه کیلو یعنی سه هزار برابر رشد می کند. یعنی تقریباً هر ماه سیصد برابر وزن و حجم بدن او افزایش می یابد و با این حساب اگر رشد بدنی آن نوزاد بعد از تولد هم به همان میزان قبل از تولد رشد یابد آن نوزاد در یک ماهگی ۹۰۰ کیلو وزن خواهد داشت و در زمان دو ماهگی ۲۷۰ هزار کیلو و در سه ماهگی حدود ۸۱،۰۰۰،۰۰۰ وزن خواهد داشت و اگر زندگی و رشد بدنی او طبق این محاسبه پیش برود و باز دارنده ای و اندازه های خاصی در کار نباشد وزن یک انسان در سه، چهار سالگی چندین میلیون تُن و بلکه بیشتر خواهد بود.
در این موضوع و این زمینه سؤالی در ذهن انسان به وجود می آید و آن اینکه این اندازه ها و حدود خلقت موجودات و خواص حاکم بر آن ها از ناحیه چه عواملی و چه قدرت هایی و چه اراده ای پیدا می شود و جریان می یابد و در چه شرایطی متوقف می شود؟
حال این مثال را اندکی تغییر می دهیم که آسان تر از مورد قبلی قابل تصور و محاسبه شود و آن اینکه: یک نوزاد انسان در زمان تولد حدود سه کیلو وزن دارد و در ادامه زندگی و رشد بدنی در یک سالگی حدود ۹ کیلو وزن پیدا می کند یعنی در یک سال وزن بدن او که تقریباً سه کیلو بود سه برابر رشد می کند و به ۹ کیلو می رسد. اما اگر رشد بدنی او با همان تقدیر ادامه یابد در دو سالگی او ۲۷ کیلو وزن خواهد داشت و در سه سالگی ۸۱ کیلو و در چهار سالگی ۲۴۳ کیلو و در پنج سالگی به طور تقریبی ۷۲۹ کیلو وزن خواهد داشت و در شش سالگی وزن بدن او به چندین هزار کیلو خواهد رسید!!!
حال باید توجه کرد به اینکه قوانین رشد بدنی یک انسان و یک جاندار دیگر چگونه و از ناحیه چه عواملی تولید می شود و استمرار می یابد و این محاسبات در خلقت و حیات انسان در کجا انجام می گیرد.
مثال دیگر: در این زمینه اینکه: رشد قدّی انسان در حدود ۱۸ تا ۲۰ سالگی متوقف می شود، اما اگر قد او هم تا آخر عمرش مثل زمان قبل از آن سنین رشد پیدا می کرد، قد یک انسان در سنین بالای عمر به چند متر می رسید و در آن صورت زندگی او به راحتی ادامه و استمرار نمی یافت.
این توضیحات درباره وزن و حجم بدن انسان بود و موضوع در جهات دیگر و ارتباط زندگی و رشد او با موادی که با غذاها وارد بدن انسان می شود هم قابل توجه و شگفت انگیز است. به عنوان مثال:
- اگر ماده ای به نام «یُد» کمتر از حد معینی -در نظام خلقت انسان- وارد بدن شود آثار و نتایج نامطلوبی در او خواهد داشت. دانشمندان در علم طب و پزشکان می گویند: نتایج کمبود ماده ای به نام «یُد» خشکی پوست، احساس خستگی، افسردگی، افزایش وزن، یبوست، افزایش فشار خون، کاهش تعداد ضربان قلب می شود.
لازم است قوانین حاکم بر رشد بدن انسان و حدود و اندازه های آن ها و خواص و کیفیت آن ها مورد بررسی و تفکر قرار بگیرد و روشن شود که آن ها در چه صورتی به وجود می آید و استمرار پیدا می کند و یک وقت متوقف می شود.
قطعاً این قوانین و این خواص اشیاء «تقدیرات» و «مقادیر» پروردگار عالمیان است که لازم است آن ها و به طور کلی همه تقدیرات خدای سبحان در عالم و در حیات انسان و سایر مخلوقات شناخته شود و این شناسایی بیشتر و گسترده تر مورد بهره برداری های بیشتری قرار بگیرد.
موضوع تقدیرات و مقادیر پروردگار عالمیان به منزله درخت عظیمی است با شاخه ها و برگ ها و ثمرات فراوان و موضوع جهات فرعی زیادی دارد و این بحث در مقالات بعدی درباره امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- ادامه خواهد یافت. ان شاء الله تعالی.
الیاس کلانتری
پاورقی ها:
۱- نهج البلاغه، بخش حکمت ها شماره -۱۶
۲- دعای عرفه امام حسین (علیه السلام)