کلام ایام تاریخی – ۶۶۰، ماه شعبان و ایام تاریخی و پرفضیلت آن
بخش اول
*بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم*
*کلیات*
- عواملی که سبب تخفیف حزن و اندوه ناشی از پایان یافتن ماه عظیم رجب می شود.
- رجبیون چه کسانی هستند؟
- انتساب ماه نورانی شعبان به شخص وجود مبارک رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم ).
- فضائل ماه شعبان در سیره و کلام معلمان آسمانی (سلام الله علیهم).
- پاداش عظیم روزه گرفتن در ماه شعبان جهت محبت به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم ).
- رفتار های عبادی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم – در ماه شعبان.
- کلام امام رضا -علیه السلام- درباره رفتارهای رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم – در ماه شعبان.
- پاداش استغفار در ماه شعبان.
- پاداش خداوند برای کسانی که در ماه شعبان صدقه می دهند،در کلام امام صادق (علیه السلام).
- کلام امام صادق-علیه السلام- درباره فضیلت و پاداش روزه ماه شعبان.
- کلام امام صادق -علیه السلام- درباره آثار و فواید اخروی و دنیوی روزه ماه شعبان.
- روزه ماه شعبان ذخیره بنده است برای روز قیامت.
- روزه ماه شعبان سبب اصلاح معاش بنده و دفع شر دشمنان می شود.
- کلامی از امیرالمؤمنین -علیه السلام- به نقل از رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم – درباره شفاعت او برای روزه ماه شعبان.
- کلامی از امیرالمؤمنین به نقل از منلدی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم – درباره پاداش عظیم روزه ماه شعبان.
- کلام امام صادق -علیه السلام- درباره «استغفار» در ماه شعبان.
- معرفی اجمالی ماه شعبان و ذکر اعمال و عبادات معین شده برای آن.
- اشتراکات بین ماه های نورانی.
* * * * * * * * * * * * *
ماه عظیم و شکوهمند رجب به پایان رسید و وداع با آن برای «رجبیون» بسیار حزن انگیز بود. اما دو عامل سبب تخفیف این حزن و اندوه می شود، یکی: برای اهل ماه رجب یعنی علاقه مندان به آن ماه و اعمال و عبادات معین شده برای آن مثل روزه گرفتن در آن ماه عظیم و خواندن نمازها و دعاهای زیاد و همچنین استغفار زیاد و امثال آنها. دیگری: برای عموم انسانهای علاقه مند به «ماههای نورانی» یعنی: ماه رجب و ماه شعبان و ماه خدای سبحان یعنی ماه رمضان.
گروه اول کسانی هستند که موفق شدند روزهایی از ماه رجب را روزه بگیرند و به دعاهای معین برای آن ماه ملتزم شوند و اعمال خاص آن ماه را بجای آورند و به اصطلاح «رجبیون»
گروه دوم عموم افراد علاقه مند و اهل اشتیاق به ماههای نورانی، اعم از اینکه موفق شدند از فرصتهای ماه رجب برای تقرب به پروردگار عالمیان و ذخیره سازی تقوا و اعمال صالح، بهره برداری کنند و خود را جهت ورود به فضای نورانی ماه شعبان، و بعد از آن ماه رمضان آماده کنند.
در هر صورت چون دومین ماه نورانی یعنی ماه شعبان در انتهای ماه رجب قرار دارد و دارای فضائل و برکات عظیمی است. این حزن و اندوه ناشی از پایان یافتن ماه رجب را قابل تحمل می کند و امید رسیدن به اهداف باشکوه معنوی را در قلوب اهل ایمان افزایش می دهد.
در هر حال وارد ماه بسیار نورانی شعبان شدیم. ماهی که به وجود مبارک قدسی پیامبر خاتم حضرت محمد – صلی الله علیه و آله و سلم – ارتباط دارد و ماه آن حضرت نامیده می شود. بطوریکه از خود آن وجود مبارک نقل شده است که فرمود:
۱- «شَعْبَانُ شَهْرِي وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ فَمَنْ صَامَ يَوْماً مِنْ شَهْرِي كُنْتُ شَفِيعَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ صَامَ يَوْمَيْنِ مِنْ شَهْرِي غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَنْ صَامَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنْ شَهْرِي قِيلَ لَهُ اسْتَأْنِفِ الْعَمَلَ»(۱) یعنی شعبان ماه من است و رمضان ماه خداوند است، و کسی که یک روز از ماه من را روزه بگیرد، من در روز قیامت شفیع او خواهم بود، و اگر کسی دو روز از ماه من را روزه بگیرد، گناهان گذشته او مورد غفران قرار می گیرد و اگر کسی سه روز از ماه من را روزه بگیرد به او گفته می شود، اعمالت را از نو شروع کن. یعنی تمام گناهان تو بخشیده شد.
در بعضی از مقالات قبلی درباره فضائل ماه شعبان و اعمال و عبادات معین شده برای آن تعدادی از احادیث نقل شده از رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم – و دیگر معلمان آسمانی با ترجمه آن احادیث ذکر شد و در شماره های بعدی به بیان و توضیح تفصیلی موضوعات احادیث و محورهای مباحث مربوط به ماه نورانی شعبان پرداختیم. در این نوشتار اصل احادیث ذکر شده در آن مقالات را با ترجمه آنها ذکر می کنیم و به تفسیر و توضیح و بیان مطالب دیگری درباره فضائل ماه شعبان و ایام تاریخی آن می پردازیم:
۱- این روایت شریف در همین نوشتار ذکر شد.
۲- «مَنْ صَامَ شَعْبَانَ مَحَبَّةً لِنَبِيِّ اللَّهِ ص وَ تَقَرُّباً إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَ قَرَّبَهُ مِنْ كَرَامَتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ أَوْجَبَ لَهُ الْجَنَّةَ»(۲) یعنی کسی که ماه شعبان جهت محبت پیامبر خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- و تقرب به خداوند- عزّوجلّ- روزه بگیرد، خداوند او را دوست خواهد داشت و او را به مقام کرامت خود نزدیک خواهد کرد و بهشت را بر او واجب خواهد کرد.
از امام رضا (علیه السلام) نقل شده است که فرمود:
۳- «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص يُكْثِرُ الصِّيَامَ فِي شَعْبَانَ إِلَى أَنْ قَالَ وَ كَانَ يَقُولُ شَعْبَانُ شَهْرِي وَ هُوَ أَفْضَلُ الشُّهُورِ بَعْدَ شَهْرِ رَمَضَانَ فَمَنْ صَامَ فِيهِ يَوْماً كُنْتُ شَفِيعَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»(۳) یعنی رسول خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- در ماه شعبان زیاد روزه می گرفت، و امام -علیه السلام- کلام خود را ادامه داد تا اینکه گفت: رسول خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- می فرمود: شعبان ماه من است و آن افضل ماه ها بعد از ماه رمضان است، پس کسی که یک روز از آن را روزه بگیرد من روز قیامت شفیع او خواهم بود.
از امام علی بن موسی الرضا -علیه السلام- نقل شده است که می فرمود:
۴- «مَنِ اسْتَغْفَرَ اللَّهَ فی کل یوم مِنْ شَعْبَانَ سبعین مَرَّةً حُشِرَ یوم القیامة فی زُمْرَةِ رَسُولِ اللَّهِ -صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ-، وَ وَجَبَتْ لَهُ مِنَ اللَّهِ الکرامة ، وَ مَنْ تَصَدَّقَ فی شَعْبَانَ بِصَدَقَةٍ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَى النَّارِ»(۴) یعنی: کسی که در هر روز ماه شعبان هفتاد بار استغفار کند، در روز قیامت در گروه رسول خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- محشور خواهد شد و کرامتی از طرف خداوند برای او مقرر خواهد شد و کسی که در ماه شعبان صدقه ای دهد [هرچند اندک و ناچیز] اگر چه به اندازه قطعه ای از یک عدد خرما، خداوند بدن او را به آتش جهنم حرام خواهد کرد.
همچنین از امام علی بن موسی الرضا -علیه السلام- نقل شده است که می فرمود:
۵- «مَنْ قَالَ فی کل یوم مِنْ شَعْبَانَ سبعین مَرَّةً : أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ ، کتب اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ ، وَ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ ، وَ أَحَلَّهُ دَارَ الْقَرَارِ»(۵) یعنی: هر کس در هر روز از ماه شعبان هفتاد بار بگوید: «استغفرالله و اسأله التوبة» خداوند بر او مقرر می کند، نجات از آتش جهنم و عبور از صراط را و او را وارد بهشت می نماید.
از امام صادق -علیه السلام- نقل شده است که فرمود:
۶- «مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فی شَعْبَانَ رَبَّاهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلٍ لَهُ کما یربی أحدکم فصیله حَتَّى یوافی القیامة وَقَدْ صَارَتْ لَهُ مِثْلَ أُحُدٍ»(۶) یعنی: هر کس در ماه شعبان صدقه ای بدهد، خداوند -جلّ و عزّ- آن صدقه را رشد می دهد، -همچنان که فردی از شما بچه شتر خود را پرورش و رشد می دهد- تا این که روز قیامت آن را به او عطا می کند در حالی که به اندازه کوه اُحد شده است.
از داوود الرقی نقل شده است که گفت: درباره روزه ماه رجب از امام صادق -علیه السلام- سؤال کردم فرمود:
۷- «أین أَنْتُمْ عَنْ صَوْمِ شَعْبَانَ ؟ ! فَقُلْتُ : مَا ثَوَابُ مَنْ صَامَ یوما مِنْ شَعْبَانَ ؟ فَقَالَ : الْجَنَّةُ وَ اللَّهِ ، فَقُلْتُ : مَا أَفْضَلُ مَا یفعل فیه ؟ قَالَ : الصَّدَقَةُ وَ الِاسْتِغْفَارِ ، وَ مَنْ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فی شَعْبَانَ رَبَّاهَا اللَّهُ تَعَالَى کما یربی أحدکم فصیله حَتَّى یوافی یوم القیامة وَقَدْ صَارَتْ مِثْلَ أُحُدٍ»(۷) پس عرض کردم: ثواب کسی که یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرد چیست؟ فرمود: «بهشت» افضل اعمال در آن [ماه] چیست؟ فرمود: صدقه و استغفار و هرکس در ماه شعبان صدقه ای بدهد. خداوند تعالی آن را رشد دهد، همچنان که یکی از شماها بچه شتر خود را پرورش می دهد، تا این که روز قیامت به او بر می گردد در حالی که به اندازه کوه اُحد شده است.
از امام صادق -علیه السلام- نقل شده است که فرمود:
۸- «أَنَّ صِيَامَ ذَخِيرَةٌ لِلْعَبْدِ ، وَ مَا مِنْ عَبْدٍ يَصُومُ فِي إِلاَّ أَصْلَحَ اَللَّهُ تَعَالَى لَهُ أَمْرَ مَعَاشِهِ وَ كَفَاهُ شَرَّ أَعْدَائِهِ، وَ أَقَلُّ مَا يُعْطِيهِ مِنَ اَلثَّوَابِ لِصَائِمِ يَوْمٍ مِنْ هُوَ أَنْ يُوجِبَ لَهُ اَلْجَنَّةَ»(۸) یعنی: روزه ماه شعبان ذخیره است برای بنده [خداوند] و هیچ بنده ای نیست که روزه زیادی در ماه شعبان نگیرد جز این که خداوند امر معیشت او را اصلاح کند و او را از شر دشمن کفایت نماید و نزدیکترین [و قطعی ترین] پاداش کسی که یک روز از ماه شعبان را روزا بگیرد این که بهشت بر او واجب می شود.
امام امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- سخنی را از وجود مبارک رسول خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- نقل کرده درباره روزه ماه شعبان که آن حضرت فرمود:
۹- «شَعْبَانُ شَهْرِي و رَمَضَانُ شَهْرُ اللَّهِ فَمَنْ صامَ شَهْرِي كُنْتُ لَهُ شَفِيعاً يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ وَ مَنْ صَامَ شَهْرَ اَللَّهِ آنَسَ اَللَّهُ وَحْشَتَهُ فِي قَبْره»(۹) یعنی: شعبان ماه من است و رمضان ماه خدا، و اگر کسی در ماه من روزه بگیرد، من شفیع او خواهم بود در روز قیامت و کسی که ماه خدا را روزه بگیرد در تنهایی قبر انیس او خواهد بود [وحشت او را به انس تبدیل خواهد کرد]
امیرالمؤمنین -علیه السلام- فرمود:
۱۰- «نعَمْ ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلىاللهعليهوآله كَانَ إِذَا رَأَى هِلَالَ شَعْبَانَ أَمَرَ مُنَادِياً يُنَادِي فِي الْمَدِينَةِ : يا أَهْلَ يَثْرِبَ ! إِنِّي رَسُولُ رَسُولِ اللَّهِ صلىاللهعليهوآله إِلَيْكُمْ ، أَلَا إِنَّ شَعْبَانَ شَهْرِي ، فَرَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَعَانَنِي عَلَى شَهْرِي ، ثُمَّ قَالَ : إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ (صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلَامُهُ عَلَيْهِ) كَانَ يَقُولُ : مَا فَاتَنِي صَوْمُ شَعْبَانَ مُنْذُ سَمِعْتُ مُنَادِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلىاللهعليهوآله يُنَادِي فِي شَعْبَانَ ، وَ لَنْ يَفُوتَنِي أَيَّامِ حَيَاتِي صَوْمُ شَعْبَانَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ، ثُمَّ كانَ عليهالسلام يَقُولُ : صَوْمُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ»(۱۰) یعنی: بلی به راستی رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- وقتی هلال ماه شعبان را می دید به ندا دهنده ای امر می فرمود که ندا دهد: ای اهل یثرب، من رسول خدا هستم به سوی شما، آگاه باشید و به راستی شعبان ماه من است، و رحمت کند خداوند کسی را که مرا یاری کند بر ماه من. سپس [راوی] گفت: به راستی امیرالمؤمنين [علیه السلام] می فرمود: فوت نشد روزه ماه شعبان از وقتی که ندای منادی رسول خدا -صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- در ماه شعبان شنیدم و هرگز هم فوت نخواهد شد در تمام ایام حیاتم، اگر خدا بخواهد. سپس او می فرمود: روزه این دو ماه پشت سر هم توبه ای است از طرف خداوند.
از امام صادق – علیه السلام – نقل شده است که رسول خدا – صلی الله علیه و آله و سلم- فرمود:
۱۱- «رجب شهر الاستغفار لامتی، اکثروا فیه من الاستغفار فانه غفور و رحیم و شعبان شهری استکثروا فی رجب من قول «استغفرالله» و سلوا الله الاقالة و التوبة فیها مضی، و العصمة فیما بقی من آجالکم و اکثروا فی شعبان من الصلوات علی نبیّکم – الی ان قال- و انما سمی شعبان شهر الشفاعة لأن رسولکم یشفع لکل من یصلی علیه فیه و سمی شهر رجب الا صبّ لان الرحمة تصب علی امّتی فیه صبّاً و یقال: الاصمّ لانه نهی فیه عن قتال المشرکین و هو من الشهور الحرام» (۱۱) یعنی: ماه رجب ماه استغفار برای امت من است و در آن ماه زیاد استغفار کنید به راستی او [خداوند] غفور و رحیم است و شعبان ماه من است. در ماه رجب قول: «استغفر الله» را زیاد بگوئید و از الله طلب بخشش و توبه کنید درباره آنچه گذشته و مصونیت در ایامی که از این ماه باقی مانده از اجل های شما.
۱۲-«اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ، وَمَوضِعِ الرِّسالَةِ، وَمُخْتَلَفِ الْمَلائِكَةِ، وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ، وَأَهْلِ بَيْتِ الْوَحْىِ . اللّٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الْفُلْكِ الْجارِيَةِ . . . » (۱۲)
این عبارت بخش اول دعای مشهور ماه شعبان است که در وقت زوال هر روز ماه شعبان و شب نیمه آن خوانده می شود. لازم است این دعا بطور مستقل و در اعمال مشترک ماه شعبان مورد بحث و توضیح قرار بگیرد، اما مجموع این دعای شریف ارتباط عمیقی هم با موضوع «صلوات بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله» دارد که یکی از اعمال و عبادات مورد تأکید در ماه شعبان است و ما بخشی از آن را در این مقاله آوردیم جهت استناد به آن در موضوع صلوات بر پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله و سلم – و موقعیت این عبادت و این ذکر باشکوه در ماه شعبان.
در مقاله – ۶۰۴ و ۶۰۵ محورهای اصلی فضائل ماه شعبان و روزهای تاریخی آن مورد توجه قرار گرفت و رئوس مطالب مربوط به فضائل و اعمال معین شده برای ماه شعبان مورد تذکر قرار گرفت و تعدادی از آن عناوین و رئوس مطالب مورد شرح و توضیح قرار گرفت اما به شرح و توضیح همه عناوین و محورهای مطالب درباره احادیث مذکور موفق نشدیم. حال در این نوشتار به شرح و توضیح بعضی از آن مطالب محوری و همچنین شرح و تفسیری از احادیث ذکر شده در مقالات قبلی می پردازیم و اگر بعضی از مطالب احادیث قبلا مورد شرح و توضیح قرار گرفته، سعی می کنیم مطالب جدیدی درباره آنها عرض کنیم.
محورهای اصلی مطالب مربوط به فضائل ماه شعبان و ایام تاریخی آن
۱ – معرفی اجمالی ماه شعبان و ذکر اعمال و عبادات معین شده برای آن
۲ – اعیاد شعبانیه یعنی سالروز ولادت حضرت سید الشهداء، امام حسین (علیه السلام) و امام سید الساجدین (علیه السلام ) و شب و روز بسیار پرفضیلت نیمه شعبان و سالروز ولادت حضرت بقیـة الله امام عصر حجت ابن الحسن العسکری (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و سالروز ولادت پرچمدار نهضت مقدس عاشورا حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام)
قبل از توضیحات لازم درباره اعیاد شعبانیه به ذکر و توضیح بقیه مطالب محوری مربوط به ماه شعبان و فضائل این ماه نورانی و اعمال و عبادات معین شده برای آن می پردازیم تا بلکه قبل از سپری شدن ایام بیشتری از این ماه و از بین رفتن فرصت های گرانبها موفق به توجهات بیشتری نسبت به فضائل آن و بهره برداری از برکات آن بشویم. با این توضیح مطالب مربوط به این اعیاد اندکی با تاریخ وقوع آن رویدادها فاصله خواهد داشت.
۳ – اشتراکات بین ماههای نورانی یعنی ماه رجب و ماه شعبان و ماه خدای سبحان یعنی: ماه مبارک رمضان
۴ – استغفار در ماه شعبان و آن دو ماه نورانی دیگر
۵ – درخواست صلوات زیاد از خدای سبحان نسبت به پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله و سلم – و آثار و فواید آن و شفاعت رسول الله – صلی الله علیه و آله و سلم – برای کسانی که در ماه شعبان برای آن حضرت صلوات می فرستند.
۶ – اسباب و علل محبوبیت انسان نزد خدای سبحان
۷ – آمادگی برای ورود به فضای نورانی ماه مبارک رمضان
معرفی اجمالی ماه شعبان و ذکر اعمال و عبادات معین شده برای آن
از روایاتی که در مقاله شماره-۶۰۰ ذکر شد و در این شماره مجدداً اصل و ترجمه آن ها نوشته شد و روایات زیاد دیگر بر می آید که ماه شعبان ماهی است بسیار پر فضیلت و آن بهترین ماه ها بعد از ماه مبارک رمضان است. از جمله فضائل این ماه انتساب آن به وجود مبارک رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- می باشد، به طوری که آن حضرت فرمود:
«شَعْبَانُ شَهْرِي وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ» (روایت اول در این مجموعه از روایات)
از امام رضا -علیه السلام- نقل شده است که فرمود:
«كَانَ رَسُولُ اللَّهِ -صلی الله علیه و آله و سلم- يُكْثِرُ الصِّيَامَ فِي شَعْبَانَ -إِلَى أَنْ قَالَ- و كَانَ يَقُولُ: «شَعْبَانُ شَهْرِي» (روایت سوم)
«شَعْبَانُ شَهْرِي وَ شَهْرُ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ» (روایت نهم)
همچنین امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- فرمود: رسول الله -صلی الله علیه و آله و سلم- می فرمود:
«أَلَا إِنَّ شَعْبَانَ شَهْرِي ، فَرَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَعَانَنِي عَلَى شَهْرِي» (روایت دهم)
در این زمینه دو مطلب با اهمیت زیاد لازم است مورد توجه قرار بگیرد، یکی اصل موضوع فضائل ماه شعبان، دیگری انتساب این ماه به شخص رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- و یا اینکه بهتر است گفته شود ماه شعبان دارای فضائل عظیمی است، از جمله آن فضائل، انتساب آن به شخص رسول الله است(صلی الله علیه و آله و سلم) می باشد.
اعمال حسنه و عبادات در این ماه پر فضلیت و مبارک آثار و نتایج عظیمی دارد و در رأس آن اعمال و عبادات روزه گرفتن در ایام آن و خواندن نمازهای معین شده و دعاهای مخصوص و ذکر الله کثیر است.
در سیره شریف رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- نقل شده است که آن حضرت از این ماه نورانی تکریم زیادی می نمود و پیروان دین توحیدی را به تکریم آن سفارش می فرمود، به طوری که در دعای مشهور این ماه که هر روز ظهر وقت زوال آفتاب و در شب نیمه شعبان خوانده می شود آمده است:
«الَّذِی كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَدْأَبُ فِی صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ فِی لَيَالِيهِ وَ أَيَّامِهِ بُخُوعاً لَكَ فِی إِكْرَامِهِ وَ إِعْظَامِهِ» یعنی: همان که رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- سعی فراوانی داشت در روزه گرفتن و قیام برای نماز در شب ها و روزهای آن جهت تواضع برای تو در اکرام و تعظیم آن [ماه].
این دعای شریف بخواست خداوند در مقالات بعدی مورد شرح و تفسیر قرار خواهد گرفت. و در این بخش جهت استناد مطلب ذکر شده درباره تکریم ماه شعبان از طرف رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم، این بخش از آن ذکر شد.
در بین اعمال و عباداتی که برای ماه شعبان معین شده و مورد سفارش بیشتر قرار گرفته، روزه گرفتن در ایام این ماه است و این عبادت در رأس عبادات دیگر آن قرار دارد. به طوری که در ذکر و توضیح رفتارهای رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- ابتداءً به روزه آن حضرت در این ماه و تکریم آن اشاره ای شده است.
می شود گفت روزه در ایام این ماه روح انسان را برای عبادات دیگر و کسب فضائل آن آماده می کند و ظرفیت دریافت رحمت و برکات خدای سبحان را افزایش می دهد.
درباره این موضوع به نقل احادیث فوق الذکر و توضیحات مربوط به آن ها اکتفاء می کنیم و جهاتی از شرح و توضیح مطالب آن روایات هم در ادامه این مباحث مورد تذکر قرار خواهد گرفت. ان شاء الله و تعالی.
نمازها و دعاهای ماه شعبان
علاوه بر روزه ماه شعبان و استحباب زیاد آن، بیداری در بخشی از شب ها و خواندن نماز های مستحبی و دعاهای زیاد و بطور کلی «ذکر الله کثیر» در ساعات شب ها و روزهای آن سفارش شده است. جهت آشنایی با اعمال و عبادات معین شده برای این ماه لازم است به کتاب های دعا و بالخصوص کتاب «مفاتیح الجنان» مراجعه شود.
اشتراکات بین ماه های نورانی
در مباحث مقالات قبلی درباره ماه رجب و در مطالب مربوط به اعمال و عبادات ماه های نورانی در سال های قبل چندبار متذکر شدیم که بین این سه ماه و فضائل آن ها یعنی ماه رجب و ماه شعبان و ماه مبارک رمضان اشتراکاتی وجود دارد و در رأس آن اشتراکات ، عبادت عظیم و جلیل روزه قرار دارد و اهل ایمان هم توجه دارند به این که روزه گرفتن در ایام ماه رجب و ماه شعبان عبادت استحبابی مؤکد و در روزهای ماه مبارک رمضان عبادت وجوبی بسیار با اهمیت می باشد.
برای ایام هر یک از این سه ماه دعاهای خاصی معین شده و بعضی از آن دعاها بعد از نمازهای شبانه روزی خوانده می شود و بعضی دیگر در تمام فرصت های شب و روز با انتخاب خود اهل ایمان انجام می گیرد و تحقق می یابد.
صدقه دادن و انفاق ما به نیازمندان عبادت عظیم دیگری است که در تمام ایام هر یک از این سه ماه و بالخصوص ماه مبارک رمضان مورد سفارش معلمان آسمانی -علیهم السلام- قرار گرفته است و خود آن ذوات مقدسه در مرتبه ای فوق طاقت عادی به این عبادات با شکوه عمل می کردند و بخشی از ساعات شب ها را جهت اعطاء مال و کمک به نیازمندان به در خانه های آن ها می رفتند و تمام سعی خود را به کار می بردند که آن رفتار تا حد امکان در خفا و به صورت سرّی انجام بگیرد.
البته کمک های مالی به نیازمندان و انفاقات آنها با آن روشی که مورد اشاره قرار گرفت ، اختصاص به ماه مبارک رمضان و شبهای این ماه نداشت و بلکه در تمام ایام سال انجام می گرفت ، الا اینکه آن بزرگواران سفارشات زیادی در این زمینه به اهل ایمان داشتند و خودشان در مرتبه ای فوق متعارف به آن عمل می کردند.
درباره دعاهای مشترک و ذکر الله کثیر برای این ماه های مورد بحث هم لازم است توضیحاتی ذکر شود و به خواست خدای سبحان آن توضیحات در ادامه مباحث این مقالات و اعمال و عبادات مخصوص ماه مبارک رمضان خواهد آمد.
الیاس کلانتری
پاورقی ها:
۱- وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، دار احیاء التراث العربی، لبنان – بیروت، ج۷ ص ۳۶۶، حدیث۲۴
۲-همان، ص۳۶۴، حدیث۱۴
۳-همان، ص۳۶۳، حدیث۱۱
۴- وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، دار احیاء التراث العربی، لبنان- بیروت، ج۷ ص ۳۷۸، باب استحباب الاستغفار و التهلیل و الصدقة و الصلاة علی محمد و آله فی شعبان
۵- همان، ص۳۷۹، حدیث۲
۶- -همان، ص۳۸۰، حدیث۴
۷- همان
۸- -همان، ص۳۷۵، حدیث۲۴
۹- وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج۷ ص ۳۷۷، حدیث۲۹
۱۰- همان، ص۳۷۷، حدیث۳۳
۱۱- وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج ۷ ص – ۳۸۱ حدیث ۱۰(دار احیاء التراث- العربی، بیروت لبنان)
۱۲- این دعای شریف در منابع حدیثی زیادی و در کتابهای دعا ذکر شده است