کلام ایام تاریخی – ٦٦۹، ماه خدای سبحان و ضیافت ملکوتی برای انسان ها
*بخش چهارم*
*مصاحبت با ملائکه در شب قدر*
*بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم*
فرصت های گرانبهای شب ها و روزها و ساعات ماه رمضان خیلی سریع سپری شد. اهل ایمان و صاحبان عقل خالص از آن فرصت ها بهره ها بردند و خود را برای ورود به فضای نورانی و قدسی «شب های قدر» آماده کردند و استعداد دریافت امواجی از رحمت و برکات خدای غنی کریم را بدست آوردند. عده ای هم بدون توجه به عظمت این ایام و جریان خاص رحمت پروردگار عالمیان در آن و در حال غفلت از کنار این جریان مبارک عبور کردند بدون اندوخته ای و ذخیره ای. ما هم نمی دانیم از کدامیک از این گروه ها محسوب می شویم و اگر هم بهره هایی از این ایام پر برکت بدست آوردیم آن بهره ها چه مقدار بوده، اما به هر حال اهل ایمان به لحاظ نیازهای خود به رحمت و برکات خداوند، احتیاج به اندوخته های زیادی دارند، چون سفر عظیمی در پیش دارند که ذخایر و زاد و توشه آن ها هر مقدار هم زیاد باشد، نیازهای آن ها برای ادامه سفر به سوی مقصد با شکوه خلقت بیشتر است.
در هر صورت رسیدیم به فضای نورانی و امن شب های قدر که نهرهایی از رحمت و برکات خدای سبحان در آن جریان دارد، الطاف پروردگار عالمیان آن نهرها را در هر سال و در عرصه ماه مبارک رمضان به جریان می اندازد و از ناحیه عنایات و کَرَم بی پایان خود زمان برقراری آن جریان مخصوص را به بندگان خود اعلام فرموده است و رسول او -صلی الله علیه و آله و سلم- با سخنان و رفتارهای خود متذکر آن جریان رحمت و برکات خاص شده است.در یکی از شب های سال و در ماه مبارک رمضان فرصتی در اختیار اهل ایمان قرار می گیرد که می شود در آن فرصت تمامی کمبودها و محرومیت ها و غفلت ها و زیان ها را جبران کرد و بهره هایی به اندازه هزاران برابر ایام دیگر بدست آورد و همه نواقص زندگی را برطرف کرد، حتی از برکات بدست آمده دیگران را هم بهره مند ساخت.
در سال های قبل و در ایام ماه مبارک رمضان و شب های قدر مقالاتی در توصیف شب های قدر و برکات خداوند در آن ها در این وبسایت منتشر شد. در این نوشتار ابتداءً متذکر عناوین و شماره های بعضی از آن مقالات می شویم.در میان فضائل و خیریت عظیم شب قدر، جهت توجه مجدد علاقه مندان و یادآوری حداقل عناوین آن مطالب.
۱- کلام ایام-۱، توصیفی از شب قدر، (در دو بخش و با شماره-۲)
۲- کلام ایام-۶۱، شب قدر نهر عظیمی از رحمت خداوند (در دو بخش و با شماره-۶۲)
۳- کلام ایام-۱۴۱، شب قدر کنار ملائکه و روح ( در دو بخش و با شماره-۱۴۲)
۴- کلام ایام-۲۱۱، شب قدر و همراهی با ملائکه (در سه بخش و با شماره های-۲۱۲ و ۲۱۳)
۵- کلام ایام-۲۸۵، استقبال از شب قدر ( در دو بخش و با شماره-۲۸۶)
۶- کلام ایام-۳۴۱، شب قدر و مصاحبت های قدسی
۷- کلام ایام-۴۳۱، ملائکه و مأموریت آن ها در شب قدر (در دو بخش و با شماره-۴۳۲)
۸- کلام ایام-۴۹۳، ملائکه حاملان رحمت خدا در شب قدر ( در سه بخش و با شماره های-۴۹۴ و ۴۹۵)
در بعضی از آن مقالات فضائلی از شب قدر به نحو اجمال بیان شد و در بعضی دیگر نکات دقیقی از تفسیر آیات سوره قدر و آیاتی از سوره دخان مورد بررسی قرار گرفت. ما خوانندگان گرامی را به مطالعه مجدد آن مقالات توصیه می کنیم و کسانی که تمایلی به مطالب قبلی دارند، می توانند از طریق شماره مقاله، و تایپ آن کنار کلمه «جستجو» در بخش کلام ایام، مقاله مورد علاقه خود را پیدا کنند.
اما موضوع «شب قدر» و توجه مجدد و مکرر به عظمت و خیریت و فضائل آن بسیار ضروری است. به طوری که در احکام عبادی به قرائت سوره قدر در رکعت اول همه نمازها توصیه شده است. یعنی فضائل شب قدر که در همین سوره ذکر شده لازم است بصورت مکرر مورد توجه قرار بگیرد.در این نوشتار قبل از بیان مطالب جدیدتر از اوصاف و فضائل و خیریت شب قدر، قطعاتی از بعضی مقالات قبلی را ذکر می کنیم، تا زمینه مناسبی برای توجه دقیق به آن مطالب فراهم شود.
سوره قدر
نکات دقیق آیات :
۱- مراد از نزول قرآن در این آیات، نزول تدریجی قرآن در دوره نبوت و رسالت پیامبر اکرم حضرت محمّد -صلّی الله علیه و آله و سلّم- نمی باشد. چون آن نزول اختصاص به شب قدر و ماه رمضان نداشت و آن نوع نزول در ماه های مختلف سال و شب ها و روزهای مختلف تحقّق یافته است.
پس نزول خاصّی در این آیات مورد بحث و آیه ذیل مورد نظر می باشد که خداوند فرمود:
«شَهْرُ رَمَضَانَ ﭐلَّذِي أُنزِلَ فِيهِ ﭐلْقُرْءَانُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ ﭐلْهُدَىٰ وَﭐلْفُرْقَانِ» (البقره آیه ۱۸۵)
پس نزول قرآن به طور اختصاصی در ماه رمضان و در شب قدر غیر از نزول تدریجی قرآن است که در دوره نبوت رسول خدا -صلّی الله علیه و آله و سلّم- و در عرض مدت بیست و سه سال و در ماه ها و روزها و شب های مختلف انجام گرفته است. بنابراین باید قرآن مجید دو بار نازل شده باشد یک بار نزول دفعی و یک مرتبه ای در شب قدر و در ماه رمضان و دیگری نزول تدریجی در طول دوره نبوّت پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله و سلّم).
۲- برای نزول قرآن از نوع مورد بحث در این آیات، ظرف مناسبی مورد نیاز بود و آن ظرفیت فقط در ماه رمضان و در شب قدر تحقّق یافته است، و ماه های دیگر و شب های دیگر غیر از شب قدر، چنین ظرفیتی را برای نزول قرآن ندارند.
۳- نزول عادی قرآن چون در زمان های مختلف انجام گرفته، احتیاج به ظرفیت خاصّ شب قدر ندارد، پس این نزول مورد نظر باید شامل مرتبه خاصّی از عظمت قرآن مجید شود. توضیح این که قرآن مجید حقیقتی ذو مراتب است و این حقیقت نسبت به افهام مختلف در درجات و مراتب متعدّدی تجلّی می یابد. به طوری که خداوند می فرماید:
«إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ کَرِيمٌ – فِي کِتَابٍ مَّکْنُونٍ – لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا ﭐلْمُطَهَّرُونَ – تَنزِيلٌ مِّن رَّبِّ ﭐلْعَالَمِينَ» (الواقعه آیات ۷۷-۸۰)
در این آیات اشاره شده است به مرتبه ای از حقیقت قرآن که در “کتاب مکنون” قرار دارد و آن مرتبه فوق حدّ درک افهام عادی انسانی است. و به آن مقام جز گروهی خاص از انسان ها به نام «مطهّرون» راه ندارند. و مراد از «مطهّرون» هم ذوات مقدسه معصومین (علیه السلام) می باشند.
پس این مرتبه از نزول قرآن است که احتیاج به ظرفیت خاص داشته که آن ظرفیت فقط در شب قدر و ماه رمضان تحقّق می یابد. با این توضیح معلوم می شود که در آیات این دو سوره اشاره به عظمت خاصّی از قرآن مجید هم مورد نظر بوده است.
۴- این نزول مورد بحث (نزول دفعی) که در ماه رمضان و شب قدر انجام گرفته است برای شخص رسول الله – صلّی الله علیه و آله وسلّم – بوده است یعنی قرآن در چنین شبی به قلب مبارک آن وجود کریم نازل شده است.
۵- این که خداوند این موضوع را در بیان تفصیلی قرآن و نزول تدریجی آن به انسان ها گفته است، می تواند به این منظور باشد که انسان ها متوجه این نکته شوند که در قرآن مجید علاوه بر معانی عادی قابل فهم عامّه انسان ها و علاوه بر معانی دقیق قابل فهم دانشمندان قرآن شناس عادی بشری، حقایق بسیار رفیعی هم وجود دارد که در حدّ فهم فوق عادی ذوات مقدسه معصومین – علیهم السلام – یعنی «مطهّرون» می باشد و سخنان آن بزرگواران در جهت آموزش انسان ها، از آن مرتبه متعالی خاصّ قرآن نشأت گرفته است و انسان ها به این آموزش ها نیاز مبرمی دارند، علاوه بر معانی ظاهری متعارف آیات قرآن.
۶- در آیات قرآن مجید در چند آیه عبارت«مَا أَدْرَاکَ» آمده است یعنی چه چیزی تو را آگاه کرد؟! از بررسی موارد به کار رفته در قرآن ظاهراً این نکته روشن می شود که این عبارت در مورد موضوعاتی به کار رفته است که با فهم عادی انسانی نمی توان به حقیقت آن ها پی برد و بلکه نیاز به آموزش از طریق وحی خداوند وجود دارد. یعنی حقیقت موضوع خارج از حیطهٔ فهم و علم عادی انسانی است و برای علم پیدا کردن به آن حقیقت، احتیاج به وحی خداوند وجود دارد. فلذا در موارد متعدّد می بینیم بعد از این عبارت، خداوند موضوع مورد ذکر را توضیح داده و حقیقت آن را به پیامبر گرامی و سایر انسان ها بیان کرده است.(۱)
تفسیر سوره قدر
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةِ الْقَدْرِ– وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيلَةُ الْقَدْرِ– لَيلَةُ الْقَدْرِ خَيرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ– تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ– سَلَامٌ هِي حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ»
آیات سوره مبارکه «قدر» مشتمل بر چند موضوع بسیار مهم است که علم به آن ها تأثیرات عمیقی در زندگی دنیوی و اخروی انسان خواهد داشت از جمله:
- عظمت انحصاری شب قدر
- عظمت خاص قرآن مجید
- موقعیت خاص ماه رمضان
- نزول قرآن و ارتباط آن با شب قدر
- نزول ملائکه و روح در شب قدر
- موضوع اذن خداوند به موجودات
- محل نزول ملائکه
- تقدیرات خداوند در زندگی انسان ها
- سلام بودن شب قدر تا طلوع فجر
- نحوه بهره برداری انسان ها از برکات شب قدر
«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةِ الْقَدْرِ» از بیان تفصیلی تفسیر آیه کریمه «بسمله» صرف نظر می کنیم چون تفسیر این آیه غالباً در سوره حمد مورد بحث قرار می گیرد یا در تفسیر اولین سوره ای که در یک مجموعه تفسیری قرار دارد. اما اشاره به نکته ای در معانی این آیه در ارتباط با سوره مورد بحث ضروری است و آن اینکه: رحمانیّت خداوند یعنی رحمت بی انتهای آن ذات مقدس و رحیمیّت او یعنی استمرار و جریان دائمی آن رحمت، ایجاد شب قدر و نزول برکات خاص در آن شب و نزول قرآن در آن شب و نزول ملائکه و روح در آن شب و مطّلع ساختن انسان ها از عظمت خاص شب قدر و حوادث مربوط به آن را اقتضاء می کرد. یعنی همه این موضوعات ارتباطی با «رحمانیّت» و «رحیمیّت» الله دارد.
- «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةِ الْقَدْر» یعنی: ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم.
قرآن حقیقتی است با عظمت بی انتها و معانی آن دارای مراتبی است. مرتبه ای از آن بالاتر از حدّ ادراک فهم های عادی بشری است و فقط گروه معیّنی از انسان ها به آن مرتبه از عظمت و معانی و علوم متمرکز در آن راه دارند و آن ها ذوات مقدسه حجت های پروردگار هستند و خداوند از آن ها با کلمه «مطهّرون» ذکری به میان آورده است. روح شریف آن گروه یعنی «مطهّرون» از همه نواقص، مطهّر و منزّه می باشد و روح پاک آن ها را خداوند عالم برای دریافت همه حقایق آماده کرده است. بطوریکه فرمود:
«إِنَّمَا يرِيدُ اللَّهُ لِيذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيتِ وَيطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» (الأحزاب آیه۳۳)
این آیه از قرآن با توجه به احادیث نقل شده از وجود مبارک پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلّم) در منابع شیعی و اهل سنت مقام «عصمت» را برای اهل بیت آن حضرت ثابت می کند و از توجه به الفاظ آیه روشن می شود که این مقام یعنی مقام عصمت، اختصاص به آن بزرگواران دارد.
اما خداوند این قرآن در مقام رفیع و مرتبه متعالی از علم و حکمت را در سطح افهام عادی بشری پائین آورده است. بطوریکه مرتبه ای از معانی آن قابل فهم انسان های عادی شده است. و این است معنای نزول قرآن.
برای نزول قرآن یعنی علم و عظمت بی انتها احتیاج به ظرفیت خاصی بود. یعنی در همه شرایط زمانی این نزول امکان پذیر نبود. و اینکه در زمان ها و روزها و شب های عادی چنین گنجایش و استعدادی برای نزول قرآن وجود نداشته و فقط در یک شب معین با زمینه خاصی که در آن وجود دارد، این ظرفیت قرار داشته و امکان نزول قرآن در آن شب به وجود آمده است.
البته ظرفیت شب قدر به زمینه دیگری هم ارتباط دارد و آن ماه رمضان است. یعنی لازمه تحقّق ظرفیت و عظمت خاص شب قدر این است که در ماه رمضان واقع شود. همچنانکه خداوند فرمود:
«شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِلنَّاسِ» (البقره آیه ۱۸۵) یعنی: ماه رمضان همان ماهی است که قرآن در آن نازل شده، که هدایتی است برای انسان ها.
قابل تذکر است که مراد از نزول قرآن در آیه مورد بحث- سوره قدر- و این آیه که ذکر شد- آیه ۱۸۵ سوره بقره- نزول خاص دفعی و یک مرتبه ای قرآن است. نه نزول تدریجی. چون نزول تدریجی در همه ماه های سال و همه شب ها و روزهای عادی انجام گرفته است و اختصاصی به شب قدر و ماه رمضان نداشته است. توضیح اینکه قرآن مجید دو بار بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلّم) نازل شده است، یکبار بطور دفعی و یک مرتبه و در یک شب و در ماه رمضان که همان شب قدر است، و یکبار بطور تدریجی که در طول مدت نبوت آن حضرت انجام گرفته است. اما بحث در مورد این دو نوع نزول و تفاوت بین آن ها احتیاج به فرصت دیگری دارد و در این مقاله وارد آن بحث نمی شویم.(۲)
اگر بخواهیم این ارزش و عظمت را به زبان عرفی متداول در عالم دنیا بیان کنیم و آن را که یک امر معنوی است به نحوی مجسّم کنیم تا به ذهن انسان نزدیکتر شود، مثل این خواهد بود که یک انسان در یک ماه هزار برابر ماه های دیگر درآمد پیدا کند، مثلاً اگر او یک کارمند است و هر ماه مقداری حقوق دریافت می کند، در یک ماه حقوق او هزار برابر شود. و یا اگر او یک کاسب است در یک ماه هزار برابر درآمد عادی ماه های دیگر را بدست آورد و یا در یک فرصتی و شرایط خاصی یک انسان بتواند خانه ای را به یک یا چند هزارم قیمت حقیقی آن خریداری کند و یا کالائی را به چند هزار برابر قیمت حقیقی آن از او خریداری کنند. مثل اینکه او چند جلد کتاب در اختیار دارد و قیمت هر یک از آن ها یک هزار تومان است و کسی هر جلد از آن ها را سی میلیون تومان از او خریداری کند. البته تحقّق این شرایط و شبیه به آن ها در عالم دنیا و در شرایط عادی متعارف زندگی امکان پذیر نیست؛ اما خداوند به لحاظ دارائی بی انتها و قدرت بی انتها و کرم بی انتهای خود، چنین شرایطی را بر انسان ها در حوزه ربوبیّت خود ایجاد کرده است و زیانکار حقیقی کسی است که دچار غفلتی شود و از این فرصت استثنائی فوق عادی بهره مند نشود.
مثال دیگری را ذکر می کنیم و آن اینکه در یک منطقه ای از زمین هزاران انسان سکونت دارند و معاش آن ها از طریق کشاورزی و زراعت تأمین می شود. و مدتی است در آن منطقه باران نباریده و مردم دچار کمبود آب شده اند. و ناچار هستند با آوردن آب از راه دور با ظروف متعارف مثل سطل ها و امثال آنها مزارع خود را آبیاری کنند و این کار یعنی آبیاری مزارع و گیاهانی که می کارند با سختی و مشقّت انجام می گیرد، در چنین شرایطی ناگهان باران پر حجمی ببارد. در آن صورت عده ای از کسانی که زمین های زراعی را آماده زراعت کرده بودند و بذرها را در آن زمین ها پاشیده بودند، بهره عظیمی خواهند برد و اما کسانی که زمین های زراعی خود را آماده زراعت نکرده بودند و بذری هم فراهم نکرده بودند، دچار محرومیت عظیمی خواهند شد.
در شب قدر بارانی از رحمت و برکات خداوند در فضای روح انسان ها نازل می شود، بطوریکه ارزش و فواید آن با معیارهای عادی و متعارف قابل ارزیابی و محاسبه و سنجش نیست.
بحث محوری در سوره قدر و آیات اول سوره دخان عظمت شب قدر و توصیف آن است؛ اما بطور ضمنی به عظمت قرآن مجید هم اشاره ای شده است و آن اینکه عظمت قرآن مجید در حدّی است که در شب ها و روزهای عادی ظرفیت مناسب برای نزول آن وجود ندارد و نزول آن احتیاج به زمینه مناسب خاصی داشت که آن ظرفیت فقط در شب قدر وجود دارد و در این صورت طبعاً در ورای ظواهر قرآن و معانی الفاظ آن، مرتبه ای برتر از علم و حکمت و تأثیرات خاص روحی و ایمانی و اخلاقی وجود دارد که رسیدن به آن مرتبه خارج از قدرت عادی بشری است. و فقط – بطوری که قبلاً ذکر شد – آن گروه معین از انسانها که با عنوان «مطهرون» در قرآن از آنها ذکری به میان آمده به آن مراتب متعالی از حقایق قرآن راه می یابند و جلوه هایی از آن مرتبه از علم به حقایق قرآن در سخنان و رفتارهای آنها برای دیگران آشکار می شود.
۴- «تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ» در آن شب ملائکه و روح به عالم دنیا نازل می شوند. مراد از نزول ملائکه و روح در شب قدر، نزول اختصاصی شب قدر است. یعنی در آن شب ملائکه با قدرت و اختیارات اختصاصی جهت مأموریت معینی به عالم دنیا نازل می شوند. اولاً مراد از ملائکه در این سوره غیر از آن گروه از ملائکه می باشند که به طور متعارف در عالم دنیا استقرار دارند، مثل ملائکه کاتبان اعمال و ملائکه محافظان انسان ها و گروه هایی از ملائکه که زندگی عادی انسان ها را به طور مستمر تدبیر می کنند و اجرای فرمان های خداوند را در جریان زندگی عادی انسان ها به عهده دارند.
در روایتی از رسول اکرم ( صلّی الله علیه و آله و سلّم ) نقل شده است که ملائکه مورد نظر ساکنین سدرة المنتهی هستند و جبرئیل از آنها است.
«به اذن ربّهم» در این آیه اشاره ای دارد به اینکه ملائکه و روح در آن شب به اذن پروردگارشان نازل می شوند. مراد از «اذن» در این آیه و آیات دیگری که نوعی مشابهت با این آیه دارند، معنای عرفی آن نیست. مثل اینکه کسی بخواهد وارد اتاقی و خانه ای و یا امثال آنها بشود، از ساکنان و صاحبان آنها اجازه می گیرد، یا برای خروج از جایی یا اقدام به کاری؛ بلکه مراد از «اذن» در این آیه و امثال آن، قدرت بخشیدن به یک موجود از طرف خداوند برای انجام کاری است.
مثل اینکه خداوند می فرماید:
«وَالْبَلَدُ الطَّيبُ يخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ» (الأعراف آیه ۵۸) یعنی: زمین مستعد، گیاهش به اذن پروردگارش می روید.
اینجا طبعاً اذن پروردگار به زمین به معنای عرفی نیست؛ بلکه مراد استعدادی است که خداوند برای رویاندن گیاهان به آن عطا کرده است.
و در مورد معجزات حضرت عیسی بن مریم (علیهما السلام) می فرماید:
«وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيئَةِ الطَّيرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي» (المائدة آیه۱۱۰)
مراد از ساختن چیزی بصورت پرنده از گل و دمیدن در آن و درآمدن آن بصورت یک پرنده زنده و شفا دادن امراض غیر قابل علاج در علم طب آن روز و زنده کردن مرده ها، این نیست که حضرت عیسی (علیه السلام) قدرتی بر این نوع کارها در وجود خود داشت و هر وقت خداوند اجازه می داد، آن قدرت را بکار می برد و مثلاً مرده را زنده می کرد؛ بلکه مراد این است که قدرت زنده کردن مرده را لحظاتی خداوند به حضرت عیسی عطا می کرد. چون زنده کردن مرده ها یک کار خدایی است و فقط خداوند چنین قدرتی را دارد.
و آیات دیگری در قرآن این مطلب، یعنی این معنی را برای کلمه «اذن» گفتیم، ثابت می کند. حاصل بحث اینکه: قدرت و اختیاراتی که ملائکه در شب قدر دارند و تأثیراتی که آنها در زندگی انسانها ایجاد می کنند، در آن شب از طرف خداوند به آنها عطا می شود. و این اقتدار در شب قدر، در اختیار ملائکه می باشد و آنها جهت اجرای امر پروردگار در زندگی انسانها در آن شب، اختیارات و قدرت های خاصی را از پروردگارشان دریافت می کنند.
در این آیه کلمه «امر» بدون قید ذکر شده و اشاره شده است به اینکه ملائکه برای اجرای هر امری نازل می شوند. اما در آیه سوره دخان کلمه «امر» با کلمه «حکیم» مقید شده است. بطوریکه فرمود:
«فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ» ظاهراً مراد این است که ملائکه در آن شب برای تقدیر اوامر پروردگار عالم در مورد انسانها نازل می شوند و قدرت این کار را در آن شب از خداوند دریافت می کنند و امور زندگی انسانها را از صورت اجمالی به صورت تفصیلی و تعیین شده در می آورند، و سهم هر انسانی را از عطایای پروردگار برای آنها تقسیم می کنند و حوادث زندگی انسانها را از شب قدر تا شب قدر سال بعدی رقم می زنند. یعنی سرنوشت یکسال انسان در شب قدر تعیین می شود و وضعیت انسانها در شب قدر مثل اشتغال به عبادات و انجام کارهای خیر و ارتباط با خداوند و توبه و استغفار و تلاوت قرآن و دعا و درخواست از پروردگار در سرنوشت آنها و حوادثی که در یکسال برای آنها روی خواهد داد، مؤثر است.
انسانها می توانند با انجام اعمالی که گفته شد، بهره و نصیب خود را از رحمت پروردگارشان و برکات او، چندین هزار برابر شب های عادی بیشتر کنند و با دعاهای خود موجب دفع و رفع بلاها و گرفتاری های خود شوند، حتی بلاها و گرفتاری های تقدیر شده.(۳)
حاصل کلام در این نوشتار و مقالات قبلی آن است که در بین ماه های سال یکی از آن ها به نام ماه رمضان منشاء جریان رحمت فراوانی از طرف پروردگار عالمیان است.
به طوری که طبق فرموده رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- در طول این ماه درهای رحمت و برکات خداوند به روی انسان ها و فضای زندگی آن ها باز می شود. و در آن ماه ضیافتی از طرف پروردگار عالمیان برای انسان ها برقرار می شود. ضیافتی که ارزش ها و فضائل و فواید آن هیچ شبیهی و نظیری در عالم ندارد و آن ضیافتی است که امکان برقراری آن فقط از ناحیه دارایی و قدرت بی پایان و مالکیت حقیقی خداوند تحقق می یابد. آخرین پیام آور از طرف خداوند، یعنی وجود مبارک رسول خدا حضرت محمد -صلی الله علیه و آله و سلم- انسان ها را به آن مهمانی دعوت نموده و از فضائل آن به آن ها خبر داده است.
در بین شب ها و روزهای این ماه مبارک شبی قرار دارد به نام «لیلة القدر» به معنی شب قدر که اوصافی از آن در آخرین کتاب آسمانی یعنی: قرآن کریم و آیات دو تا از سوره های آن به طور اجمال ذکر شده است. یعنی سوره «قدر» و آیاتی از سوره «دخان» عظمت و خیریت شب قدر مجموعاً در مرحله ای و سطحی قرار دارد که فوق قدرت ادراکی عادی انسان ها می باشد و علم کامل به آن عظمت و خیریت به معلمان آسمانی -سلام الله علیهم- عطا شده است. و آن ذوات مقدسه مواردی از آن فضائل را در حد فهم و درک انسان ها به آن ها تعلیم فرموده اند.
برای بهره مندی از فضائل و برکات شب قدر لازم است انسان ها در روح خود زمینه مناسبی فراهم کنند و آن زمینه مناسب از طریق روزه و تلاوت و قرائت زیاد قرآن و ذکر الله کثیر حاصل می شود. اعمال مخصوص شب های قدر در کتاب های دعا و نیایش با پروردگار عالمیان مذکور است، و بین این نوع کتاب ها، یکی از مناسب ترین آن ها قرار دارد که سهل الوصول می باشد و آن کتاب شریف «مفاتیح الجنان» تألیف شیخ عباس قمی -رحمة الله علیه- است.در مقاله بعدی مطالب جدیدی درباره شب قدر و میزان خیریت و بعضی دیگر از فضائل آن شب نوشته خواهد شد. ان شاء الله تعالی.
الیاس کلانتری
پاورقی ها:
۱- وبسایت حکمت طریف، بخش کلام ایام، مقاله : کلام ایام-۱، توصیفی از شب قدر
۲- همان، مقاله شماره-۲، مقاله در شب قدر نهر عظیمی از رحمت خداوند
۳- همان، مقاله شماره-۶۲، مقاله شب قدر نهر عظیمی از رحمت خداوند