کلام ایام تاریخی – ٦۷۴، ماه خدای سبحان و ضیافت ملکوتی برای انسان ها

*بخش نهم*

*بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم*

در مقالات قبلی متذکر شدیم که در اولین آیه از آیات کریمه مربوط به «صیام» به حکمت این عبادت عظیم اشاره ای شده -قبل از بیان احکام عبادی مربوط به آن- پس لازم بوده که این حکمت مطلوبیت خاصی داشته باشد و اهل ایمان از این طریق تمایل و علاقه ای نسبت به آن پیدا کنند. بالخصوص که این عبادت با وجود شکوه و عظمت و لذات معنوی آن، با مقداری سختی ها و ممنوعیت هایی همراه است.

قابل تذکر است -به طوری که مورد اشاره قرار گرفت- روزه برای اهل ایمان و کسانی که در مسیر آموزش های وحیانی قرار گرفته اند و اهل عمل به احکام دینی بوده اند، با لذات عمیقی همراه است تا جایی که در روزهای پایانی ماه مبارک رمضان، این گروه از اهل ایمان، حزن و اندوهی در خود احساس می کنند و سرور و شادی آن ها جهت رسیدن عید فطر یعنی «عید رمضان» با حزنی -اگر چه خفیف- همراه می شود. اما این حالت در اهل ایمان عمومیت ندارد و عده ای از اهل ایمان به سختی های این عبادت هم توجهی دارند و نسبت به آن نوعی احساس سنگین دارند.

در هر صورت خدای سبحان در آیه کریمه مورد بحث به «حکمت» این عبادت عظیم اشاره ای فرموده که آن حکمت حصول تقوا و ازدیاد آن می باشد. بنابراین لازم است تقوا برای اهل ایمان جاذبیت و مطلوبیت خاصی داشته باشد که آن ها در قلوب خود نسبت به آن تمایل و اشتیاقی احساس کنند و طبعاً ممنوعیت ها و محدودیت ها و محرومیت ها بطور عادی با لذت ها و مطلوبیت ها تعارضی دارند -حداقل در بعضی موارد و بعضی وقت ها- پس لازم است یک عبادت و رفتار دینی با جاذبه ای و حکمت و فایده ای همراه باشد تا انسان ها نسبت به آن در وجود خود تمایل و اشتیاقی پیدا کنند.

بنابراین توضیحات، ذکر موضوع حصول تقوا در اثر روزه گرفتن و یا ازدیاد آن در روح اهل ایمان و روزه داران حقیقی، در آیه کریمه و موقعیت آن در بین احکام روزه و در ابتداء مطالب مربوط به آن و حتی سوره ای که این آیات در آن قرار گرفته می شود به این منظور باشد یعنی رعایت تناسب بین این عبادت با روش بیان مطالب در قرآن مجید.

جهت روشن تر شدن موضوع مورد بحث توضیح چند نکته ضرورت دارد و آن نکات عبارتند از:

۱- زمان مناسب برای نزول آیه کریمه در دوره نبوت پیامبر اکرم -صلی الله علیه و آله و سلم- و فواید توجه به این مطلب

۲- موقعیت آیه کریمه مورد بحث در بین چند آیه مربوط به روزه

۳- اوصافی از سوره بقره که آیه مورد نظر یکی از آیات آن است

۴- موضوع مطلوبیت و جاذبه این عبادت برای اهل ایمان با وجود سختی های آن

۵- نتایج و آثار مطلوب روزه و عوامل ایجاد اشتیاق نسبت به آن

۶- ارتباط آیه کریمه مورد بحث با آیات دیگر سوره مبارکه بقره

۷- ارتباط آیه کریمه با آیات دیگری در قرآن مجید در سوره های دیگر

قبلاً متذکر شدیم که آیه کریمه مورد بحث در یک سوره مدنی قرار دارد و سوره مدنی بعد از هجرت پیامبر خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- به شهر یثرب (مدینه) نازل شده است. و احکام تکلیفی عمدتاً در سوره مدنی قرار دارند و اینکه احکام تکلیفی از جمله احکام مربوط به روزه در زمانی تشریع شده است که حدود دو سوم از سوره های قرآن قبل از آن نازل شده بود.

در بررسی موضوعات و مطالب سوره هایی از قرآن مجید روشن می شود که موضوعات سوره های مکه عمدتاً ناظر به مسائل عقیدتی و اخلاقی است و احکام تکلیفی عمدتاً در سوره های مدنی قرار دارد. علاوه بر آن در آیات مربوط به احکام عبادی و باصطلاح در «آیات الاحکام» هم به مناسبت های مختلف به بعضی از مطالب و مسائل عقیدتی و اخلاقی شده است.

در مباحث قبلی متذکر شدیم که در آیات کریمه مورد بحث قبل از بیان احکام روزه جهات عقیدتی و اخلاقی آن و آثار فواید آن مورد تذکر قرار گرفته است. و این موضوع ارتباط می یابد به نحوه بهره برداری از روش آموزشی اختصاصی و انحصاری به کار رفته در قرآن مجید.

در سوره مبارکه «بقره» محور اصلی مباحث و معانی آیات یا یکی از محورهای اصلی آن و موضوع تقوا و «متقین» است.

به طوری که در آیات اول آن متذکر وصفی از قرآن مجید شده و فرمود:

«ذٰلِكَ الكِتابُ لا رَيبَ فيهِ هُدًى لِلمُتَّقينَ» و در آیات بعدی به توصیف متقین پرداخته و فرموده:

«الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ – وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ – أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (آیات ۳-۵) یعنی: آن کتاب [قرآن کریم] که ریبی [شک و تردیدی] در آن نیست هدایتی است برای تقوا پیشگان -آنان که به غیب ایمان می آورند و نماز را بر پا می دارند و از آنچه رزق آن ها قرار دادیم انفاق می کنند- و آنان که ایمان می آورند به آنچه بر تو [ای پیامبر] نازل شده و به آنچه قبلاً نازل شده و به آخرت یقین می آورند -آنان بر هدایتی از پروردگارشان قرار دارند و آنان رستگاران [و سعادتمندان] هستند.

قابل تذکر است که سوره های قرآن کریم عمدتاً دارای یک یا چند «محور مباحث و مطالب» هستند و آیات هر سوره از ناحیه محور مباحث آن سوره یک نوع ارتباط با یکدیگر دارند- علاوه بر ارتباط هایی از انواع دیگر. غالباً محور مباحث سوره ها در یک یا چند آیه اول به نحوی ذکر شده است.

ادامه دارد . . .