کلام ایام – ۲۳۰، تبریک ولادت پر برکت امام علی بن موسی الرضا (علیهما السلام)

imagesدر حال بحث و گفتگو در سیره شریف امام صادق ـ علیه السلام ـ و شرح و توضیح کلامی از آن بزرگوار بودیم که رسیدیم به روز یازدهم ماه ذوالقعده، سال روز طلوع ستاره دیگری در آسمان امامت یعنی وجود مبارک امام علی بن موسی الرضا (علیهما السلام )

این روز پر برکت جایگاه رفیع باشکوهی در فرهنگ دین توحیدی و شیعیان و پیروان و شیفتگان مقام ولایت ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ دارد. تقدیرات خداوند ـ جلّ جلاله ـ مسیر حرکت این ستاره درخشان را در برهه ای از زمان در آسمان فرهنگ و تمدن کشور ایران تعیین فرمود و این سیر و حرکت موجب انتشار بیشتر نور شخصیت آسمانی او شد. در نتیجه فضای عظیم تر و وسیع تری از عالم در شعاع تابش نور وجود او قرار گرفت.

اگرچه اصل سفر امام رضا ـ علیه السلام ـ با نوعی اجبار حکومتی انجام گرفت و آن بزرگوار چند بار متذکر این موضوع شد و جلو بهره برداری سیاسی از مقام و موقعیت و جلالت شأن مقام امامت  را گرفت، اما در اصل مقام علمی و اجتماعی و محبوبیت شدید آن حضرت بالخصوص در بین ایرانیان، مأمون حاکم عباسی را به این کار یعنی دعوت از امام ـ علیه السلام ـ جهت سفر به ایران و اقامت در این کشور وادار کرد.

به هر تقدیر وجود مبارک امام رضا ـ علیه السلام ـ ایام آخر عمر خود را در ایران به سر برد. و این سرزمین با سابقه فرهنگی مناسب و مستعد تحولات علمی و فرهنگی در معرض تابش مستقیم نور شخصیت قدسی آن حضرت قرار گرفت

سفر امام رضا ـ علیه السلام ـ به ایران و اقامت او در این کشور حادثه بسیار مبارکی بود و منشأ تحولات فکری و فرهنگی گسترده ای شد. ما قبلاً سلسله مقالاتی در زمینه این حادثه مبارک تاریخی و مجموعاً شخصیت امام رضا ـ علیه السلام ـ و موضوع ولادت آن حضرت نوشتیم.

در این بخش علاوه بر یاد آوری موضوعات و شماره های آن مقالات (۱) بخشی از یک مقاله را نقل می کنیم :

حضور امام رضا (ع) منشأ تحولات عظیمی در تاریخ و فرهنگ کشور ایران شد. منشأ اصلی تحولات فکری و عقیدتی و اجتماعی و به طور کلی فرهنگی ملّت ایران شخصیت آسمانی امام رضا (ع) بود، اما موقعیت ایرانیان و زمینه های فکری و فرهنگی موجود در این کشور، در این رویداد عظیم، هم بی تأثیر نبود. بلکه تأثیر عمیقی ایجاد کرد.

اگر چه تأثیرات علمی و اخلاقی و فکری امامان معصوم (ع) مثل وجود مبارک پیامبر اکرم (ص) و سایر پیامبران اولوا العزم جنبه جهانی دارد و محدود به منطقه ای نمی شود، اما زمینه های فکری و فرهنگی و به طور کلی استعداد ملّت ها در این نوع تأثیر پذیری نباید مورد بی اعتنائی قرار بگیرد.

شخصیت امام رضا (ع) مثل آفتابی بود که در فضای کشور ایران طلوع کرد، و زمینه های مساعد در این کشور سبب رشد و به ثمر نشستن شجره طیّبه ای شد که ثمر دهی آن دائمی و مستمر خواهد بود. همچنان که خداوند در قرآن مجید فرمود:

»أَلَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ ﭐللَّهُ مَثَلاً کَلِمَهً طَیِّبَهً کَشَجَرهٍ طَیِّبَهٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِی ﭐلسَّمَاءِ –‏ تُؤْتِی أُکُلَهَا کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا وَیَضْرِبُ ﭐللَّهُ ﭐلْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ» (ابراهیم / ۲۴) یعنی آیا ندیدی (توجه نکردی) که خداوند چگونه مَثَلی زد کلمه پاکی را مانند درخت پاکی که ریشه آن ثابت [و مستقر در زمین] و شاخه اش در آسمان استمیوه اش را هر آن به اذن پروردگارش می آورد و خداوند مَثَل ها برای انسان ها می زند، باشد که تذکر یابند. این «شجره طیّبه» همان ولایت و محبت اهل بیت عصمت و طهارت (ع)، یعنی همان صورت حقیقی دین توحیدی و همان تشیّع و پیروی از رسول اکرم (ص) و ذوات مقدّسه معصومین از اهل بیت آن بزرگوار می باشد.

البته نفوذ ولایت اهل بیت رسول خدا (ص) در افکار و فرهنگ ایرانیان به زمان قبل از ورود امام رضا (ع) به ایران و حضور آن بزرگوار در این کشور مربوط می شود، اما این حادثه پر برکت تاریخی نقش بسیار مهم اساسی در گسترش آن تحول مبارک و استمرار آن داشت.

توضیح اینکه ایرانیان همزمان با نفوذ معارف دین توحیدی در این کشور، به «صورت حقیقی دین توحیدی» یعنی پیروی از اهل بیت رسول خدا (ص) و محبّت و مودّت آن ذوات مقدسه روی آوردند و موضوع پذیرش دین خدا و پیروی از آن را، از حکومت های بوجود آمده در جامعه دینی و رفتارهای آنها جدا کردند. حتی زمانی که در ایران اظهار تشیّع ممنوع بود و از نظر سیاسی جرم محسوب می شد، پیروی از اهل بیت رسول خدا (ص) در بین ملّت ایران جلوه های آشکاری داشت. به طوری که به ایرانیان « سنی دوازده امامی » گفته می شد.

ولایت و محبّت اهل بیت رسول خدا (ص) در بین عدّه ای از اهل سنت ساکن در ایران در طول تاریخ این کشور جریان داشت و امروزه هم برقرار است و در این زمینه اهل سنت ساکن در ایران مثل اهل سنت کشور مصر هستند که عموماً محبّت و ولایت اهل بیت رسول خدا (ص) در بین آنها برقرار است.

عوامل نفوذ تشیّع در ایران و گسترش آن

عامل اصلی نفوذ تشیع در ایران و مناطق دیگری از جهان اسلام؛ البته محتوای معنوی و جاذبه فرهنگ تشیع است که ناشی از شخصیت علمی و اخلاقی ذوات مقدسه معصومین (ع) بود؛ اما بحث ما در این قسمت زمینه های مساعد این تحول فرهنگی در ایران می باشد و آن عامل اصلی، بحث دیگری است؛ چون آن عامل اصلی در منطقه عربستان و محل ظهور پیامبر اکرم (ص) و محل زندگی ذوات مقدسه معصومین (ع) هم برقرار بود؛ ولی در آن منطقه تحول مورد نظر مثل آنچه در ایران جریان یافت، محقق نشد. از عوامل تحول مورد بحث در ایران می توان چند مورد ذیل را در رأس بقیه عوامل نام برد:

کلام ایام ـ 313، فاطمه زهرا- سلام الله علیها- و بازگشت امانت قدسی
بخوانید

  • زمینه فرهنگی مساعد در ایران که حاصل سابقه تمدنی بود که در این منطقه از جهان قرار داشت. در نقاط دیگری از جهان هم که تشیّع نفوذ کرده، وضعیت مشابهی برقرار بود؛ یعنی تمدّن هایی با سابقه طولانی در آن برقرار بود. مثل: عراق، مصر و یمن؛ اگرچه اختناق ناشی از حکومت های بنی امیّه و بنی عبّاس در جهان اسلام و حکومت های منطقه ای بعد از آنها، مانع گسترش کامل این مذهب و فرهنگ آن و بروز آثار و نتایج آن شده است.
  • تکریم ایرانیان در سیره شریف رسول خدا (ص) و امامان معصوم (ع) از ایرانیان؛ البته این تکریم استحقاقی بوده، یعنی ایرانیان به لحاظ داشتن استعدادها و اعمالشان استحقاق این تکریم را داشته اند.

از جمله جلوه های این تکریم از بین بردن تبعیض ها علیه ایرانیان در دوره خلافت ظاهری امیر المؤمنین علی (ع) بود. تبعیض هایی که حکومت های قبل از امیر المؤمنین علی (ع) علیه ایرانیان بکار می بستند. به طوری که به ایرانیان در مقام تحقیر «موالی» می گفتند یعنی برده ها و اما در مورد اعراب کلمه «احرار» را به کار می بردند یعنی آزادگان.

مدح ایرانیان در کلام رسول اکرم (ص) و رفتارهای آن بزرگوار در این زمینه هم جلوه ای از این نوع تکریم بود، به طوریکه نقل کرده اند: پیامبر اکرم (ص) وقتی آیه سوم از سوره جمعه یعنی آیه ذیل:

«وَءَاخَرِینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُواْ بِهِمْ وَهُوَ ﭐلْعَزِیزُ ﭐلْحَکِیمُ» را تلاوت فرمود، دست خود را روی شانه سلمان فارسی گذاشت و فرمود: اگر ایمان در ثریا باشد، کسانی از این ملّت [ یعنی ایرانیان ] آن را بدست خواهند آورد. (۵) و ما در این زمینه در سؤال اول در بخش پرسش و پاسخ همین سایت، یعنی «حکمت طریف» تحت عنوان « هویت ما ایرانی است یا اسلامی یا هر دو » به این موضوع اشاره ای کردیم.

  • سفر امام رضا (ع) به ایران و سکونت و شهادت آن بزرگوار در این کشور و برقراری زیارت حرم و بارگاه باشکوه او.

موضوع تشیّع ایرانی ها به عوامل دیگری هم ارتباط پیدا می کند؛ مثل ازدواج امام حسین (ع) با شهربانو دختر یزدگرد پادشاه ایران و موقعیّت ممتاز سلمان فارسی در جامعه اسلامی که از برترین اصحاب رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین علی (ع) بود، اما آنچه محور مباحث این مقاله است عبارت است از موقعیّت امام رضا (ع) و سفر آن بزرگوار به ایران و زمینه های فکری، فرهنگی و اخلاقی ایرانیان در این تحوّل مبارک.

استقبال از امام رضا (ع) در نیشابور

زمانی که موکب امام (ع) وارد شهر نیشابور شد، استقبال عظیمی از آن حضرت به عمل آمد، عدّه ای از اصحاب حدیث از امام رضا (ع) تقاضا کردند حدیثی برای آنها بیان کند و آن حضرت را به جدّ بزرگوارش رسول اکرم (ص) قسم دادند! آن حضرت توقف فرمودند و دستور دادند پرده های هودج را کنار بزنند. وقتی چشم مردم به چهره مبارک امام (ع) افتاد، غلغله ای بین آنها برخواست ، عدّه ای فریاد می زدند و عدّه ای از شوق گریه می کردند، اشتیاق قلبی شدید مردم نسبت به امام (ع) در مرتبه رفیعی تجلّی کرد.

امام (ع) در مقام پاسخ به تقاضای مردم حدیثی را برای مردم خواندند که به « حدیث سلسله الذهب » مشهور شد. آن حضرت فرمود:

از پدرم موسی بن جعفر (ع) شنیدم که می فرمود: شنیدم از پدرم جعفر بن محمد (ع) می فرمود: شنیدم از پدرم محمد بن علی (ع) می فرمود: شنیدم از پدرم علی بن الحسین (ع) می فرمود: شنیدم از پدرم حسین بن علی (ع) می فرمود: شنیدم پدرم امیر المؤمنین علی بن ابیطالب (ع) می فرمود: شنیدم از رسول الله (ص) می فرمود: شنیدم از جبرئیل (ع) که می گفت: شنیدم از الله (جلّ جلاله ) که فرمود: «لا اله الاّ الله حصن ( پناهگاه ) من است و هر کس در حصن من وارد شود از عذابم ایمن خواهد بود.» امام (ع) وقتی این حدیث را برای مردم خواند، حرکت کرد و لحظاتی بعد از حرکت سر خود را از هودج بیرون آورد و با صدای بلند فرمود: «بشروطها و انا من شروطها » یعنی شرط هایی دارد و من از شرط های آن هستم. نقل کرده اند که حدیث سلسله الذهب را بیش از بیست هزار نفر در آن روز نوشتند.

این اولین جلوه از زمینه فرهنگی مورد بحث در ایرانیان نسبت به معارف حقیقی دین توحیدی بود که زمان ورود امام رضا (ع) به ایران تجلّی کرد. توجه به کلامی که از وجود شریف حجّت پروردگار عالم صادر شد و آمادگی قبلی بیش از بیست هزار نفر برای نوشتن آن در آن زمان، حادثه شگفت انگیزی بود.» (۲)

در مقالات قبلی از شماره ۷۸ کلام ایام ، انتخاب نمونه هائی از کلام امام ضا ـ علیه السلام ـ و شرح و توضیح آنها را شروع کردیم و این کار را در مقالات ۷۸ـ ۸۲ و بعداً در مقالات شماره ۱۵۴و ۱۵۵ ادامه دادیم. مجموعاً در این مقالات ۴ مورد از سخنان آن حضرت مورد بحث و شرح و بررسی قرار گرفت و بخواست خداوند بعد از اتمام بحث مرحله شروع شده از شرح و تفسیر سخنانی از امام صادق ـ علیه السلام ـ و مباحث مربوط به سخنان امیر المؤمنین علی ـ علیه السلام ـ ادامه خواهد یافت.

۱۳۹۷/۵/۴

الیاس کلانتری

پاورقی ها:

۱ـ سلسله مقالات « امام رضا (علیه السلام ) و ایرانیان در چهار بخش با شماره های ۵ـ ۶ ـ ۷ ـ ۸ ، بخش کلام ایام

ـ ولادت امام ضا (علیه السلام ) در پنج بخش با شماره های ۷۸ تا ۸۲ در بخش کلام ایام

ـ ولادت امام رضا ـ علیه السلام ـ وبرکات آن برای انسانها با شماره های ۱۵۴ و ۱۵۵

۲ـ وبسایت حکمت طریف، کلام ایام ، ۵ ـ امام رضا (علیه السلام ) و ایرانیان

برچسب ها
دکمه بازگشت به بالا
بستن